- هیچ محصولی در سبد خرید نیست.
روش کاشت بذر شلغم ( Turnip )
اصل و قدمت
موطن اصلی شلغم به طور دقیق و صحیح شناخته نشده است. تصور بر این است که به طور وحشی در روسیه و سیبری میروید.
اهمیت
شلغم در غذاهای مختلف ایرانی مانند آش و غیره استفاده میشود. گاهی نیز آن را به صورت تنها و خالص مانند چغندر لبویی پخته، نمک میپاشند و میخورند.
خوردن آن اعصاب و یاختههای مغز را تقویت کرده، حافظه را تقویت میکند. ویتامینهای موجود در شلغم، یک ترکیب میکروبکش با طیف وسیع است که بسیاری از ویروسها و باکتریها را از بین میبرد.
به هر حال، شلغم یکی از سبزیهای پرمصرف در کشور ماست و فواید بسیار دارد و کاشت و تولید آن هم میتواند از نظر اقتصادی در بین سبزیها نقش مهمی بازی نماید.
مشخصات بتانیکی
بذر شلغم گیاهی دو لپه از خانواده چلیپاییان و از جنس براسیکا و از سه گونه متفاوت براسیکاناپوبراسیکا و براسیکاراپا و براسیکاناپوس میباشد که هر سه گونه به اسم شلغم معروفاند. تفاوتهایی بین سه گونه مذکور وجوددارد. براسیکاراپا همان شلغم معمولی است.
ریشه: ریشه روتاباگا فشرده و سفتتر از ریشه شلغم معمولی است و شکل آن معمولاً گرد و گاهی کمی کشیده است ولی ریشه شلغم معمولی شلجمی و در پارهای از ارقام اصلاح شده کاملاً کشیده و استوانهای شکل است.
ریشه شلغم محوری است و در ناحیه یقه گیاه غده تشکیل میشود. بقیه ریشه محوری به صورت دم باریکی به دنبال این غده ادامه یافته ریشههای فرعی روی آن ظاهر میشوند.عمق ریشه آن در سه هفتگی 60 سانتیمتر و در گیاهان 41 روزه به 90 سانتیمتر میرسد.
ساقه: از روی غده شلغم ظاهر میشود و علفی آبدار و سبز رنگ در وسط برگها دیده میشود و به گلآذین خوشهای خاتمه مییابد. گفتنی است که بوته شلغم مانند اغلب نباتات ریشهای، فاقد ساقه هوایی است و فقط در موقع گل کردن ظاهر میشود.
برگها: شبیه برگ تربچه، کمی لطیفتر و درشتتر از آن با دمبرگ سفید یا کرمرنگ، دارای پهنک بزرگ کشیده میباشد. برگها در نوع روتاباگا پوشیده از کرک آبی رنگ ولی در شلغم معمولی، صاف و سبز رنگ است و از برگهای جوان شلغم میتوان مانند برگ کلم در تغذیه استفاده کرد.
گلها: در گلآذین خوشهای قرار دارند و زرد رنگ میباشند. اگر شلغم را در بهار بکارید یکساله خواهد شد و چنانچه در پاییز کاشته شود دو ساله خواهد شد یعنی در سال دوم تولید، گل خواهد کرد.
بذورشلغم: گرد، کوچک، شبیه بذر تربچه، به رنگ کرم، زرد، نارنجی یا خاکستری دیده میشود. بذر، دارای قوه نامیه بسیار خوبی است و تا 5 تا 7 روز پس از کاشت، به راحتی سبز میشود.
بذور را به مدت زیادی نگهداری نکنید و هر سال بذر تازه همان سال را بکارید.
انواع
شلغم دارای انواع زیادی است که در اینجا به ذکر چند نوع آن اکتفا میشود.
شلغم توکیو: نژادی سریعالرشد و قوی است و غده آن دارای پوست سفید و یکدست و صاف و نازک است. شکل غده آن کاملاً گرد و خوش فرم است.
شلغم سیاه دراز: نژادی جالب و مقاوم است که پوست غده آن سیاهرنگ و شکل غده آن دراز و کشیده است. نژادی دیررس است و برای محصول زمستانه مناسب میباشد.
شلغم تخم مرغی (روتاباگا)
شلغم (روتاباگای) آمریکایی طوقه بنفش
شلغم سفید زمستانی
شلغم گرد سفید ژرسی
روش کاشت بذر شلغم ( Turnip )
اصول و روش های کشت شلغم
کشت شلغم با انتخاب زمان مناسب آغاز می شود. این گیاه یک محصول فصل خنک است و بهترین رشد خود را در دمای بین ۱۰ تا ۲۰ درجه سانتیگراد انجام می دهد. گرمای زیاد باعث رشد برگ ها به جای ریشه، تلخی غده و bolting (به گل رفتن زودرس) می شود.
۱. زمان بندی کشت:
کشت بهاره: بلافاصله پس از گذشت آخرین سرمای بهاره و زمانی که خاک قابل کار شود. هدف برداشت محصول قبل از شروع گرمای تابستان است.
کشت پاییزه: بهترین زمان برای کشت شلغم، اواخر تابستان یا اوایل پاییز است (حدود ۶ تا ۸ هفته قبل از اولین سرمای پاییزه). رشد شلغم در هوای خنک پاییز باعث شیرین تر و لطیف تر شدن غده آن می شود. در مناطق معتدل، شلغم پاییزه می تواند در خاک باقی بماند و در طول زمستان به صورت تازه برداشت شود.
۲. آماده سازی خاک و بستر بذر:
شلغم در طیف گسترده ای از خاک ها رشد می کند، اما خاک ایده آل برای آن،خاک لومی شنی با زهکشی عالی و غنی از مواد آلی است. خاک های سنگین و رسی باعث بدشکلی و انشعاب ریشه می شوند.
شخم و تسطیح: زمین را تا عمق ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتری شخم زده و کاملاً تسطیح کنید. وجود کلوخه های بزرگ مانع از رشد مستقیم و یکنواخت ریشه می شود.
زهکشی: اطمینان حاصل کنید که خاک زهکشی مناسبی دارد. اگر خاک شما heavy (سنگین) است، با اضافه کردن کمپوست پوسیده یا مواد آلی دیگر، بافت آن را بهبود بخشید.
pH خاک: شلغم pH بین ۶.۰ تا ۷.۵ را ترجیح می دهد. آزمایش خاک می تواند به تنظیم دقیق آن کمک کند.
۳. روش کاشت:
کشت شلغم almost exclusively به صورت مستقیم و از طریق بذر انجام می شود.
فاصله کاشت: بذرها را در عمق ۱ تا ۱.۵ سانتیمتری خاک بکارید.
فاصله ردیف ها: فاصله بین ردیف ها را ۳۰ تا ۴۵ سانتیمتر در نظر بگیرید.
فاصله روی ردیف: پس از سبز شدن بذرها و هنگامی که نهال ها ۵ تا ۷ سانتیمتر ارتفاع داشتند، باید آنها را تنک کنید. فاصله نهایی بین گیاهان روی ردیف باید بین ۷.۵ تا ۱۵ سانتیمتر (بسته به ارقام ریز و درشت) باشد. تنک کردن حیاتی است، زیرا فضای کافی برای swelling (متورم شدن) ریشه ضروری است.
۴. نور و تناوب زراعی:
شلغم به آفتاب کامل (حداقل ۶ ساعت نور مستقیم خورشید) نیاز دارد. از کاشت شلغم در زمینی که سال گذشته در آن گیاهان خانواده کلم (مانند کلم بروکلی، کلم پیچ، خردل) کشت شده بود، خودداری کنید. این کار به جلوگیری از انتشار آفات و بیماری های مشترک کمک می کند. یک تناوب ۳ تا ۴ ساله توصیه می شود.
فصل دوم: مدیریت هوشمندانه آبیاری
آبیاری perhaps مهم ترین فاکتور در کیفیت نهایی محصول شلغم است. نیاز آبی شلغم متوسط است، اما یکنواختی در رطوبت خاک از همه چیز مهم تر است. نوسانات رطوبتی باعث ترک خوردگی غده، تندی مزه و رشد نامنظم می شود.
۱. نیاز آبی و دوره های حساس:
مراحل ابتدایی رشد (استقرار بذر): از کاشت تا سبز شدن، خاک باید مرطوب (و نه غرقابی) نگه داشته شود تا جوانه زنی به خوبی انجام شود.
مراحل رشد vegetative (برگ و ریشه): در این دوره، آبیاری منظم و عمیق ضروری است. هدف این است که خاک همیشه مثل یک اسفنج چلانده شده مرطوب بماند.
مراحل swelling ریشه (۳-۲ هفته قبل از برداشت): این دوره، بحرانی ترین مرحله آبیاری است. کم آبی در این مرحله باعث می شود ریشه ها کوچک و فیبری شده و طعم آن ها تند شود. آبیاری بیش از حد نیز باعث پوسیدگی و ترک خوردگی می گردد.
۲. روش های آبیاری:
آبیاری قطره ای (Drip Irrigation): این روش، کارآمدترین و بهترین روش برای آبیاری شلغم محسوب می شود.
مزایای آن شامل:
کاهش چشم گیر مصرف آب.
جلوگیری از خیس شدن برگ ها که منجر به کاهش بیماری های قارچی مانند سفیدک می شود.
رساندن آب به صورت مستقیم به ناحیه ریشه و حفظ یکنواختی رطوبت خاک.
آبیاری بارانی: اگرچه متداول است، اما خطر ابتلا به بیماری های برگ را افزایش می دهد و تبخیر بیشتری دارد.
آبیاری سطحی (جوی و پشته ای): در مزارع بزرگ نیز قابل استفاده است، اما کنترل دقیق رطوبت خاک در آن سخت تر است.
۳. دفعات آبیاری:
دفعه آبیاری به بافت خاک و شرایط آب و هوایی بستگی دارد. به طور کلی، در فصل رشد و در absence باران، آبیاری ۲ تا ۳ بار در هفته که خاک را تا عمق ۱۵ سانتیمتری مرطوب کند، کافی است. همیشه قبل از آبیاری، رطوبت خاک را در عمق ۵-۳ سانتیمتری بررسی کنید. اگر خاک خشک بود، زمان آبیاری است.
برنامه غذایی و کوددهی شلغم
شلغم گیاهی با ریشه سطحی و دوره رشد کوتاه است، بنابراین دسترسی سریع به مواد مغذی برای آن مهم است. در برنامه کوددهی شلغم، که بر اساس آزمون خاک باشد، ایده آل است.
۱. عناصر غذایی اصلی (ماکرو):
نیتروژن (N): برای رشد برگ ها و سبزی ها ضروری است. اما مصرف بیش از حد آن دشمن ریشه است. نیتروژن زیاد باعث رشد بی رویه برگ و کاهش توسعه ریشه می شود. ریشه ها ممکن است کوچک، چند شاخه و کم غذا باقی بمانند. بنابراین، مصرف نیتروژن باید متوسط و کنترل شده باشد.
فسفر (P): این عنصر برای توسعه ریشه، انرژی گیاه و uniformity (یکنواختی) غده ها حیاتی است. کمبود فسفر باعث رشد ضعیف ریشه و رنگ پریدگی برگ ها می شود.
پتاسیم (K): نقش کلیدی در انتقال قندها، کیفیت غده، افزایش مقاومت به بیماری ها و سرمازدگی دارد. پتاسیم کافی باعث شیرین تر شدن و انبارداری بهتر شلغم می شود.
۲. برنامه پیشنهادی کوددهی شلغم :
قبل از کاشت (Base Dressing): بهترین کار،incorporating مقدار مناسبی از کمپوست یا کود دامی پوسیده (حدود ۲۰ تا ۳۰ تن در هکتار یا ۲ تا ۳ سانتیمتر در باغچه) به همراه خاک است. این کار مواد آلی، رطوبت و تغذیه پایه را فراهم می کند. هم زمان، می توان از یک کود کامل با NPK متعادل مانند 5-5-5 به میزان توصیه شده بر اساس آزمون خاک استفاده کرد.
کوددهی سرک (Side Dressing): اگر رشد گیاه کند یا برگ ها زرد رنگ به نظر رسید، می توان حدود ۳ تا ۴ هفته پس از کاشت، یک کوددهی سرک با یک منبع نیتروژنی سبک (مانند کودهای نیتراته) انجام داد.
**احتیاط:** این کار فقط در صورت لزوم و به مقدار بسیار کم انجام شود. یک قاعده کلی خوب این است که شلغم به کوددهی سرک زیادی نیاز ندارد، به خصوص اگر خاک از قبل غنی شده باشد.
۳. عناصر میکرو:
عناصری مانند بور (B) و کلسیم (Ca) برای شلغم بسیار مهم هستند.
بور: کمبود بور باعث ایجاد لکه های قهوه ای یا خاکستری در داخل غده (Brown Heart یا Hollow Heart) می شود. استفاده از کودهای حاوی بور (مانند اسید بوریک) در خاک های فقیر می تواند مفید باشد.
کلسیم: به استحکام دیواره سلولی و پیشگیری از برخی بیماری های فیزیولوژیک کمک می کند.
نحوه برداشت شلغم
اگر شلغم را تابستان کاشته باشید حدود 40 تا 50 روز بعد از کاشت میتوانید یک شلغم را از خاک بیرون بکشید و ببینید آیا آماده برداشت شده است یا خیر. همین که یک شلغم رسیده بود، میتوانید شلغمهایی که همزمان با آن کاشته بودید را برداشت کنید.
توجه داشته باشید که شلغمهای تابستانی حساستر هستند. شلغمهایی که برای اواخر پاییز پرورش داده میشوند انواع سخت تری هستند و به خوبی میتوانید آنها را در مکانی خشک و خنک یا در یخچال نگهداری کنید و در تمام طول زمستان از آنها استفاده نمایید.
کاشت محصولی که بتوانید تمام طول زمستان از آن استفاده کنید بهترین بهره ای است که میتوان از باغچه برد. میتوانید برای تنوع محصول هویج، چغندر و ترب سفید نیز در کنار شلغم بکارید.
