کشت جو

تاریخچه و اهمیت جو

جو از جمله گیاهانی است که کشت و مصرف آن در ایران از قدمت دیرینه‌ای برخوردار است. به گونه‌ای که گفته می‌شود سابقه کشت این محصول در ایران به حداقل 10 هزار سال قبل باز می‌گردد.
جو غیر از استفاده در برخی غذاها و نان‌ها و همچنین صنایع غذایی، به عنوان مهم‌ترین غذای پر انرژی در خوراک و جیره دام‌ها اعم از طیور، گاو و گوسفند و شیلات بوده و به طور کلی اهمیت خاصی در دام‌پروری دارد. مصرف دام کشور از این محصول سالانه چهار میلیون و 200 هزار تن می‌باشد که برای تأمین بخشی از این نیاز یک میلیون تن جو وارد کشور می‌گردد. محصول جو نسبت به گندم دارای مزیت‌هایی از جمله مصرف آب کمتر و تحمل بیشتر نسبت به شرایط شوری و تنش‌های گرمایی است که لزوم توجه بیشتر به تولید این محصول را در شرایط کنونی دو چندان می‌نماید.

روش‌های تشخیص کمبود عناصر غذایی

شناخت کمبود عناصر غذایی برای کشت جو از راه‌های مختلفی امکان‌پذیر است:

آزمون خاک: با آزمون خاک قبل از کشت مشخص خواهد شد که چه عناصری برای رشد کافی جو در طول فصل زراعی مورد نیاز خواهد بود. آزمون خاک روشی سریع، کم‌خرج و دقیق بوده که با انجام آن می‌توان توصیه کودی صحیح را ارائه کرد. برنامه آزمون خاک شامل مراحل زیر می‌شود:
– نمونه‌برداری صحیح از خاک که بیشتر توسط زارعین انجام می‌شود.
– تجزیه صحیح خاک در آزمایشگاه تجزیه خاک و گیاه به منظور تعیین دقیق غلظت عنصر غذایی قابل استفاده گیاه در خاک.
– تفسیر نتایج آزمایشگاهی و انجام توصیه کودی که توسط کارشناسان مسائل تعذیه گیاهی صورت می‌گیرد.

تجزیه گیاه: تجزیه گیاه یکی از راه‌های شناخت کمبود و توصیه مصرف عناصر غذایی محسوب می‌شود. اگر کمبود عناصر غذایی در ابتدای رشد تشخیص داده شود امکان اصلاح وجود داشته و عملکرد و کیفیت محصول از دست نخواهد رفت. تجزیه گیاه تنها کمبود و یا بیشبود عناصر غذایی را نشان می‌دهد. هنگامی که کمبود یک عنصر در تجزیه گیاه مشخص شد، اعمال روش‌های رفع کمبود از جمله مصرف عنصر غذایی همیشه نمی‌تواند مؤثر واقع شود. بنابراین این نتایج بیشتر برای تصمیم‌گیری در کشت بعدی و یا برای سال بعد می‌تواند اثرگذار باشد. تجزیه گیاه نمی‌تواند جانشین آزمون خاک شود ولی هنگامی که در کنار آزمون خاک انجام گیرد می‌تواند در جهت تکمیل توصیه کودی مؤثر واقع شود. تجزیه گیاه پس از توصیه و مصرف کود می‌تواند نشان دهد که تا چه حد مصرف کود مؤثر واقع شده است.

علائم ظاهری کمبود عناصر غذایی: کمبود عناصری مانند نیتروژن، فسفر، پتاسیم، گوگرد، منیزیم، آهن، منگنز، مس و بور همراه با برخی علائم ظاهری می‌باشد. (برای اطلاعات بیشتر درمورد کمبود عناصر به صفحه آفات و بیماری مراجعه نمایید.)

الگوی جذب عناصر غذایی: مطالعه دقیق رشد و توسعه گیاه و دانستن عواملی که بر پتانسیل عملکرد دانه تأثیر می‌گذارند، می‌تواند باعث بهبود تصمیم‌های مدیریتی گردد. تشخیص صحیح مراحل رشد جو در هر منطقه برای انجام اقدامات مهم مدیریتی در هر مرحله لازم و ضروری است. از مقیاس‌های عمده که برای تشخیص مراحل توسعه و رشد غلات مورد استفاده قرار می‌گیرند، می‌توان به مقیاس زادکس اشاره نمود.

آبیاری

چون دوره زندگی جو کوتاه‌تر از گندم بوده، به همان نسبت نیاز جو به آب کمتر از گندم است. مقدار آب لازم برای جوهای پاییزه بیشتر از جوهای بهار بوده و از کاشت تا برداشت 4 تا 7 هزار متر مکعب در هکتار است.
در نقاطی که میزان بارش کمتر از 400 میلی‌متر در سال است، آبیاری به صورت سطحی (کرتی و یا نشستی) و یا باران مصنوعی انجام می‌گیرد. چنانچه جو در شرایط دیم کاشته شود حداقل میزان بارندگی مورد نیاز 250 میلی‌متر می‌باشد. پراکنش مناسب بارندگی یکی از عوامل ضروری در رشد مناسب جو است. البته منظور از پراکنش مناسب این نیست که بارندگی‌های سبک و مکرر را داشته باشیم؛ چرا که این میزان باران زود تبخیر شده و عمق نفوذ ریشه کمتر مرطوب می‌شود. در نتیجه توسعه ریشه‌ها محدود شده و نهایتاً بر عملکرد تأثیر منفی می‌گذارد. اگر باران تنها چند بار ولی به مقدار زیاد ببارد، علی‌رقم اینکه پراکنش آن نامساعد است، ولی مؤثرتر خواهد بود. زیرا خاک تا عمق مناسبی مرطوب خواهد شد و تلفات ناشی از تبخیر کم می‌شود.
نیاز جو به آب در ابتدای دوره رشد زیاد و تأمین رطوبت در اطراف ریشه یکی از عوامل مهم و اولیه برای رشد کامل و تولید محصول کافی در این گیاه می‌باشد.

تاریخ کاشت

جدول 1- رابطه بین اقلیم و زمان مناسب جهت کاشت:

نیازهای غذایی جو

جو در طول دوره رشد خود به مقدار قابل توجهی ازت نیاز دارد که با توجه به حلالیت بالای آن در آب و از دسترس خارج شدن آن از طریق آبشویی و نفوذپذیری به طبقات تحتانی باید به صورت تقسیطی مصرف گردد. بعد از ازت، فسفر و پتاس از جمله عناصر اصلی و ضروری برای رشد محصول جو به شمار می‌آید که بایستی در اختیار این گیاه قرار گیرد.
به عقیده گارولا (Garolla) یک محصول جو پاییزه با عملکرد 3 تن در هکتار حدوداً 70 کیلوگرم ازت (N)، 320 کیلوگرم فسفر (به‌صورت P2O5) و 10 کیلوگرم پتاس (به‌صورت K2O) از خاک جذب می‌کند.

نحوه مصرف کودهای شیمیایی

نحوه مصرف کودهای شیمیایی به عوامل متعددی از جمله امکانات موجود، نوع کود، زمان مصرف و نحوه کاشت بستگی دارد. در مورد جو، کود را می‌توان به روش‌های زیر مصرف نمود:
1- پخش کود به‌صورت یکنواخت در سطح مزرعه همزمان با کاشت و مخلوط کردن آن با خاک
2- پخش کود به‌صورت نواری همزمان با کاشت
3- پخش کود به‌صورت یکنواخت در سطح مزرعه در زمان داشت

زمان برداشت

زمان مناسب جهت برداشت جو وقتی است که رطوبت دانه آن بین 15 الی 20 درصد رسیده باشد. در مورد ارقام حساس به ریزش باید عملیات برداشت قدری زودتر انجام گیرد. کاربرد ماشین آلات برداشت (کمباین یا دروگر) سبب تسریع در برداشت محصول و بهبود کیفی و کمی آن می‌شود. نکته قابل تأمل در کاربرد این ماشین آلات، توجه و دقت کافی در برداشت و کاهش ضایعات در استفاده از ادوات مذکور می‌باشد.

توصیه‌های فنی جهت برداشت

در زمان برداشت باید:
1- دم خوشه‌ها با خم شدن شکسته شوند.
2- دانه، زیر دندان شکسته شود.
3- ارقامی که به ریزش حساس هستند با سرعت برداشت شوند.