اصول کاشت و نگهداری انگور

انگور از خانواده ویتاسه است. حدود 60 گونه از این جنس انگور وجود دارد که مهم‌ترین آن‌ها سه گروه انگورهای اروپایی، آمریکایی و موسکادین هستند. انگور ایران از نوع اروپایی است.

درخت انگور دارای دو نوع گل ناقص و کامل است اغلب انواع مو یک‌پایه هستند ولی انواع دو پایه نیز در گروه آمریکایی دیده می‌شوند. ریشه‌های مو منشعب و طویلند به طوری که در زمین‌های نرم و مناسب بین 2-3 متر در خاک نفوذ می‌کنند.

تنه مو به طور طبیعی نامنظم و خزنده است. روی شاخه مو، گره، میانگره، جوانه، برگ، پیچک، گل و میوه وجود دارد.

گره محل قرار گرفتن جوانه، برگ، پیچک و گل میوه است. فاصله بین دو گره که میانگره نامیده می‌شود، بر خلاف درختان دانه‌دار و هسته‌دار، در مو تغییر نمی‌کند. برگ‌ها پنجه‌ای و متقابل هستند، به جز در ارقام آمریکایی در کلیه انواع مو، مقابل برگ اول و دوم یک پیچک قراردارد. پیچک در واقع یک شاخه تغییر شکل یافته و با خوشه از یک نوع است.

در زیر به برخی از مزایای درخت انگور اشاره شده است:

1- انگور یک منبع عالی از ویتامین C و مواد معدنی مانند پتاسیم، آهن و کلسیم است که برای سلامتی بدن بسیار مفید است.

2- مصرف انگور می‌تواند به کاهش فشار خون، کنترل قند خون، کاهش التهابات و بهبود عملکرد مغز و قلب کمک کند.

3- برگ‌های درخت انگور در طب سنتی برای درمان بسیاری از بیماری‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند.

4- انگورهای آبدار به دلیل حاوی آب بالا و ارزش غذایی مناسب، در تغذیه و سلامتی بسیار مفید هستند.

5- درخت انگور، به دلیل ظاهر زیبا و شیرینی میوه‌هایش، در باغ‌ها و فضای باز نیز به خوبی قابل استفاده است و محیط زیباتری را به وجود می‌آورد.

6- تولید و فروش انگور و محصولات مشتق شده از آن، یکی از مهمترین مشاغل در بسیاری از کشورها است و به اقتصاد کشورها کمک می‌کند.

7- سرشار بودن انگور از فیبر، به کاهش خطر بروز بیماری‌های قلبی و عروقی، سرطان و چاقی کمک می‌کند.

با توجه به مزایای متعدد درخت انگور، بهتر است درختان انگور در باغ یا فضای باز خانه‌تان را پرورش داده و از میوه‌های ارگانیک و خوشمزه‌ی آن برای تامین نیاز خودتان به میوه است

انواع درخت انگور

انگور دارای انواع فراوانی است که از نظر رنگ، طعم، شکل دانه و هدف کشت (تازه خوری یا صنعتی) تفاوت دارند. در ادامه، به چند نوع معروف آن اشاره می کنیم:

•  
  

  انگور سیاه

یکی از پرطرفدارترین گونه هاست که طعمی شیرین و ملایم دارد. از آن برای تولید کشمش و شربت استفاده می شود.

•  
  

  انگور سفید

این نوع انگور معمولاً برای تازه خوری و تهیه آب انگور مصرف می شود. طعم آن ملایم و بافتی آبدار دارد.

•  
  

  انگور قرمز

سرشار از آنتی اکسیدان و پلی فنول هاست که برای سلامت قلب و عروق مفیدند.

•  
  

  انگور بی دانه

انگور بی دانه، که در ایران به نام های “رِشه” یا “بی دانه سلطانی” شناخته می شود، برای تولید کشمش مرغوب استفاده می گردد.

•  
  

  انگور صنعتی

برخی انواع خاص مانند “انگور شانی” یا “کابِرنِه سوویگنون” بیشتر برای تولید آبمیوه و سرکه یا در صنایع دارویی و بهداشتی به کار می روند.

آب و هوای مورد نیاز

مو با مناطق گرم معتدل، سازگاری دارد. با آنکه برای رساندن میوه خود به فصل رشد گرم و طولانی نیازمند است؛ از گرمای شدید صدمه می‌بیند. همچنین سرمای شدید می‌تواند به مو آسیب وارد کند.

انگورهای نوع اروپایی احتیاج به زمستان خنک و تابستان طولانی و گرم دارند و نسبت به هوای گرم و مرطوب حساسیت نشان می‌دهند. انگورهای آمریکایی نسبت به سرما و گرما، مقاوم‌تر از انگورهای موسکادین هستند.

انگورهای اروپایی می‌توانند تا 15- درجه سانتی‌گراد برودت را تحمل کنند. در فصل گل، باران و رطوبت هوا، موجب به تعویق افتادن تلقیح می‌شود.

خاک مورد نیاز

انگور از لحاظ مقاومت به خشکی و سازگاری با خاک، گیاهی بسیار مقاوم و قانع است؛ اما بهترین خاک برای آن، خاک عمیق، سبک و حاصلخیز است. اگر مو در خاک‌های سنگینی کشت شود، باید در زهکشی زمین دقت کرد تا رطوبت زیاد به ریشه درخت آسیب نرساند و برعکس در خاک‌های سبک، باید رطوبت کافی برای آن تأمین شود.

انواع آمریکایی انگور، به دلیل سطحی بودن ریشه‌هایشان نیاز به خاک‌های خیلی عمیق ندارند. انواع انگور اروپایی نسبت به آهک خاک بسیار مقاوم‌اند. به طوری که گاهی تا 50 درصد آهک موجود در خاک را تحمل می‌کنند.

ازدیاد انگور

انگور را می‌توان به وسیله قلمه، پیوند و خوابانیدن تکثیر کرد. قلمه معمولی‌ترین روش ازدیاد این گیاه است. قلمه‌ها را می‌توان در دو فصل پاییز و اوایل بهار از پایه مادری جدا کرد. در صورتی که قلمه در پاییز تهیه شود، باید در طول زمستان در جعبه‌های چوبی و یا ظروف مناسب دیگر در دمای 2-5 درجه، زیر ماسه و یا خاک اره مرطوب نگهداری شود و یا آن‌ها را در عمق حدود یک متری خاک مدفون کرد.

قلمه، از شاخه‌های خشبی و قوی و سالم انتخاب می‌شود. قلمه‌هایی که از شاخه‌های ضعیف یا نارس یا پربار انتخاب شوند، ضعیف و نامناسب خواهند بود.

یک قلمه مناسب علاوه بر خشبی، سالم و قوی بودن، باید دارای رنگ شفاف، فاصله میان‌گره متوسط بوده و قسمت زیر پوست آن آبدار و سبز رنگ باشد. طول قلمه‌ها بین 25-35 سانتی‌متر و قطر آن‌ها بین 1-1/5 سانتی‌متر در نظر گرفته می‌شود.

اگر در نظر است قلمه‌ها به صورت دیم کاشت و پرورش یابند، باید طول آن‌ها را بسیار بیش از این مقدار و در حدود 1 متر انتخاب کرد. قلمه مو ممکن است ساده، قنداقه‌دار و یا پاشنه‌دار تهیه شود. قلمه‌ها را می‌توان در آغاز بهار در خزانه ریشه‌دار کرده و سپس آن‌ها را به محل اصلی برد و یا اینکه مستقیماً در محل اصلی کاشت.

فاصله کاشت مو در باغ‌های سنتی و در سیستم پرورشی داربستی 3×3 متر در نظر گرفته می‌شود. ارقام انگوری که به سختی ریشه‌دار می‌شوند، به روش خوابانیدن تکثیر می‌کنند. همچنین، این عمل در مواردی انجام می‌شود که محل‌های خالی در جوار درختان انگور وجود داشته باشد.

از پیوند زدن برای جوانه کردن موستان‌های قدیمی، یک‌دست کردن موستان، مبارزه با آفت فیلوکسرا با در نظر گرفتن پایه مقاوم، استفاده می‌شود. انواع پیوند اسکنه روی ریشه و نیمانیم رومیزی برای مو، کاربرد بیشتری دارند.

آبیاری

در مناطقی که میزان بارندگی بین 300-400 میلی‌متر در سال باشد، می‌توان مو را به صورت دیم پرورش داد. در صورتی که میزان بارندگی حدود 250 میلی‌متر در سال باشد، 2-3 بار آبیاری موستان در طول فصل گرم لازم است چون مو در شرایط آب و هوایی مختلف کشت می‌شود، میزان نیاز آبی آن نیز بسیار متفاوت است به طوری که بر حسب شرایط اقلیمی شاید سالانه به 40-140 سانتی‌متر آب نیاز داشته باشد.

تعداد دفعات آبیاری نیز بر حسب گرمسیر یا سردسیر بودن منطقه از 1 تا 6 بار متغیر است. معمولی‌ترین روش آبیاری مو، طی چهار مرحله به شرح زیر صورت می‌گیرد:

– مرحله اول در فصل یخبندان به منظور ذخیره رطوبت و از بین رفتن لارو آفات

– مرحله دوم در اوایل بهار و پس از هرس شدید بوته‌ها

– مرحله سوم زمانی که میوه‌ها تازه تشکیل شده‌اند

– مرحله چهارم هنگامی که میوه‌ها در حال رسیدن هستند

اگر برداشت انگور به تأخیر بیفتد، آبیاری پنجم نیز ضرورت پیدا می‌کند. مو ممکن است به روش‌های بارانی، کرتی و یا جوی و پشته‌ای آبیاری شود.

برنامه کود دهی انگور

انگور از جمله محصولاتی است که از لحاظ تغذیه بسیار مهم است و در ایران این میوه از اهمیت و جایگاه ویژه ای برخوردار است. انگور یکی از قدیمی ترین گیاهان شناخته شده است که به عنوان یکی از منابع مهم غذایی به شمار می رود این محصول بومی مناطق معتدل گرم است. به دلیل حساسیت بالای این درخت میوه به آفات و بیماری ها؛ باید کود دهی انگور را جدی بگیرید و طبق توصیه کودی عمل کنید. این گیاه حالت بوته ای ، رونده و دارای پیچک مقابل بعضی  در مقابل بعضی از برگ ها است. در ادامه متخصصان کشاورزی ما؛ برنامه کود دهی انگور توسط تیم متخصصان کشاورزی بنیفر تولید شده که می توانید در حین استفاده از برنامه کود دهی انگور با مشاورین ما در ارتباط باشید.

 هرس درخت انگور 

قبل از هرس:

• قبل از هرس، باید مطمئن شوید که ابزار های هرس تمیز و تیز هستند.
• درخت انگور را بررسی کنید و قسمت های مریض، خشک یا آسیب دیده را شناسایی کنید و آن ها را بردارید.

هرس درخت انگور:

1-      هرس برگ ها:

• از شاخه های کوچکتر شروع کنید و برگ هایی که بیشترین خوراک را به خود جذب کرده اند را بردارید.
• برگ هایی که در سایه قرار دارند و به درستی رشد نکرده اند را نیز بردارید.
• برگ هایی که به شاخه ها چسبیده اند را هم بردارید.

2- هرس شاخه ها:

• برای هرس شاخه ها، ابتدا باید شاخه های خراب یا مریض را بردارید.
• سپس شاخه هایی که در قسمت های پایینی درخت هستند و خوراک کمتری به خود جذب کرده اند را بردارید.
• شاخه هایی که به شدت به یکدیگر پیچیده اند و باعث شده اند که خوراک کمتری به برگ ها برسد را نیز بردارید.

3- هرس شاخه های اصلی:

• در مورد هرس شاخه های اصلی، باید به دو نکته توجه داشته باشید:

الف. برگ هایی که در سایه شاخه هستند را بردارید.

ب. شاخه هایی که خیلی بلند شده اند را بردارید، زیرا خوراک به اندازه کافی به سمت انتهای آن ها نمی رسد.

نکات مهم در مورد هرس:

• هرس درخت انگور باید در فصل زمستان یا زودتر از آن صورت گیرد.
• هرس درخت انگور بهتر است پس از برداشت محصول انجام شود.
• باید مراقب باشید که به اندازه کافی هرس نکنید، زیرا این می تواند باعث ضعف درخت و کاهش محصول دهی آن شود.
• در صورتی که به شاخه اصلی درخت انگور خسارت وارد شود، می توان آن را با بریدن شاخه روی جایی که بریدگی را ایجاد کرده اید، بازسازی کرد.
• اگر از هرس شاخه اصلی استفاده می کنید، باید اطمینان حاصل کنید که شاخه جایگزین در جای مناسبی رشد می کند.
• هرس شاخه های پیر و ضعیف: برای هرس شاخه هایی که پیر و ضعیف هستند، باید آن ها را تا دو برگ محو کرد. این اقدام به کاهش بار میوه دهی در فصل بعد کمک می کند و به درخت انگور کمک می کند تا انرژی خود را برای تولید میوه های بهتر و بیشتر در صرف کند.
• هرس شاخه های بلند: شاخه های بلند و بسیار رشد کرده باعث کاهش نور و رطوبت در زیر درخت انگور می شوند. بنابراین، برای هرس آن ها باید به شکلی عمودی هرس کنید و فقط نوک شاخه را برید تا شاخه کمترین ضرر را ببیند.
• هرس شاخه های دور از تنه درخت: شاخه هایی که بیشتر از 60 سانتی متر از تنه درخت فاصله دارند، بهتر است هرس شوند. این شاخه ها علاوه بر کاهش تولید میوه، باعث کاهش انرژی درخت نیز می شوند. برای هرس آن ها، باید تنه درخت را به عنوان مرجع استفاده کرده و شاخه هایی که بیشتر از 60 سانتی متر از آن فاصله دارند را هرس کنید.
• هرس برگ ها: برگ های کوچک و پوسیده باعث کاهش تولید میوه در درخت انگور می شوند. برای هرس برگ ها باید به دقت شمارش کنید و برگ های پوسیده و کوچک را با چاقو یا قیچی برید.
• هرس میوه ها: باید میوه های مریض و خراب را هرچه سریعتر از درخت انگور بردارید و آن ها را دور بیندازید. این کار به جلوگیری از شیوع بیماری های درخت انگور کمک می کند و باعث رشد بهتر و سالمتر آن میشوید.
• هرس شاخه های تنه درخت: شاخه هایی که در سطح تنه درخت قرار دارند و می توانند باعث مزاحمت برای رشد درخت شوند، باید هرس شوند. برای هرس آن ها باید به شکلی تنه درخت را در نظر بگیرید و شاخه هایی که مانع رشد و توسعه درخت هستند را هرس کنید.
• هرس شاخه های متقاطع: شاخه هایی که متقاطع هستند و باعث کاهش نور و رطوبت برای بخش های دیگر از درخت می شوند، باید هرس شوند. برای هرس آن ها باید به شکلی عمودی برید و فقط نوک شاخه ها را برید تا شاخه کمترین ضرر را ببیند.
• هرس شاخه های جدید: شاخه های جدیدی که بیشتر از دو برگ دارند و در نزدیکی شاخه های اصلی درخت انگور رشد می کنند، باید هرس شوند. این کار به کنترل رشد درخت انگور و تقویت شاخه های اصلی کمک می کند.
• هرس درخت در فصل زمستان: برای هرس درخت انگور در فصل زمستان، باید تمامی شاخه های خشک و پیر را تا دو برگ محو کرد. همچنین، باید هرگونه شاخه های متقاطع و مزاحم را نیز هرس کنید.
• هرس درخت در فصل بهار: در فصل بهار، باید شاخه های جدیدی که بیشتر از دو برگ دارند و در نزدیکی شاخه های اصلی درخت انگور رشد کرده اند را هرس کنید. همچنین، باید شاخه هایی که به طور طبیعی بریده شده اند یا خراب شده اند را نیز هرس کنید.
• نکات مهم: برای هرس درخت انگور، باید از ابزارهایی مانند چاقو یا قیچی استفاده کنید و قبل از هرس، اطمینان حاصل کنید که ابزارهای شما تیز و تمیز هستند تا به درخت آسیب نرسانند.
• برای هرس شاخه ها، بهتر است از شاخه های نزدیک به تنه درخت شروع کنید و به تدریج به شاخه های دورتر پیش بروید
• در هنگام هرس شاخه ها، به دقت دنبال کنید تا بدونید آیا شاخه مورد نظر را باید به صورت کامل برید یا فقط نوک آن را برید.
• هرس درخت انگور باید به صورت منظم و در زمان های مشخصی انجام شود. بهتر است در فصل زمستان یا بهار هرس کنید و در تابستان به درخت دست نزنید تا به رشد آن کمک کنید.
• در نهایت، بهتر است برای هرس درخت انگور به یک کارشناس مراجعه کنید تا بهترین روش ها و نکات را برای هرس درخت خود بیاموزید و به درستی عمل کنید.
• بعد از هرس، به درخت انگور خود آب کافی بدهید تا به رشد و توسعه صحیح خود ادامه دهد.

سایر عملیات داشت

قیم زدن مهم‌ترین عملی است که مو، به جز در مورد فرم خزنده، بدان نیازمند است. در موکاری، نوع و شکل قیم با فرم پرورش درخت تغییر می‌کند. همانطور که قیم مورداستفاده در فرم پاچراغی (پایه) با قیم داربستی و کوردون متفاوت است. گاهی برای درشت و مرغوب شدن محصول از مواد شیمیایی استفاده می‌شود. ترکیبات مختلفی از جمله جیبرلین، از آن جمله است.

برداشت

انگور با دست و با ظرافت خاصی چیده و حمل می‌شود و به شکل تازه یا کشمش مصرف می‌شود. از انگور محصولات ثانوی دیگری نظیر دوشاب، آب انگور، سرکه و شیره به دست می‌آید.