- هیچ محصولی در سبد خرید نیست.
علف هرز برنج و روشهای مبارزه و کنترل آن
علف هرز برنج علاوه بر آفات و بیماری ها یکی از عوامل خسارت زا در مزارع برنج می باشد. گیاه برنج L sativa Oryza L از خانواده (Poaceae) یکی از مهمترین و قدیمی ترین محصولات زراعی با سابقه کشت بیش از 7 هزار سال می باشد و نقش اساسی در تامین انرژی و امنیت غذایی بشر دارد.
خسارات ناشی از علف هرز در مزارع برنج
علفهای هرز با رقابت جهت کسب آب، مواد غذایی و زمین، موجب کاهش عملکرد برنج گردیده و کاهش ارزش اقتصادی آن را در پی دارند. بنابراین در صورت عدم کنترل علفهای هرز، خسارت شدید به مزرعه برنج وارد می شود. براساس گزارش فائو، میزان خسارت آفات در زراعت برنج آسیا ۱۵%، بیماریها ۱۲% و علفهای هرز ۸.۱۱% اعلام شده است.
خسارت ناشی از حضور علف هرز در مزارع برنج:
- هدر رفتن آب ، مواد غذایی و سرمایه
- کاهش رشد رویشی کم شدن تعداد پنجه در بوته برنج
- کاهش کیفیت دانه های برنج و کاهش بازار پسندی
- کاهش عملکرد
- افزایش خسارت ناشی از آفات و بیماری ها
در کشور ما این آمار اندکی متفاوت بوده و خسارت علفهای هرز بیشتر از این مقدار می باشد. طبق بررسیهای دیگری که صورت گرفت، خسارت وارده به گیاه برنج توسط علفهای هرز ۴۵ درصد، حشرات زیان آور ۳۰ درصد، بیماری های برنج ۲۰ درصد و سایر عوامل ۵ درصد، اعلام گردید.
انواع علف هرز برنج:
علف های هرز در مزارع برنج به سه دسته تقسیم می شوند:
- علف های هرز کشیده برگ یا نازک برگ ( سوروف…)
- علف های هرز پهن برگ (قاشق واش …)
- علف های هرز جگن ها ( اویار سلام…)
- خسارت زاترین علف هرز در تمام مزارع برنج کشور علف هرز سوروف می باشد که همه مراحل زندگی برنج حضور دارد(خزانه برنج و مزارع اصلی برنج)
در خصوص اهمیت علفهای هرز در زراعت برنج اشاره به یک نکته کافی است و آن اینکه 99 درصد شالیکاران حداقل از یک علفکش و یک بار وجین دستی علاوه بر غرقاب و عملیات خاک ورزی برای مدیریت علفهای هرز برنج استفاده می کنند. در شـالیزارهای شـمال امـروزه حـدود 30 گونـه بــه عنـوان علـفهـای هــرز شـالیزار شـناخته می شوند، کـه بسـته بـه شـرایط در هـر منطقـه بـین 15-10 گونـه مهم علف هرز برنج وجود دارد . آخـرین علـف هـرز شناسـایی شـده گونـهای سـوروف مهـاجم اسـت کـه بـه دلیـل تشـابه زیـاد بـه بـرنج، بـه نـام سـوروف بـرنج (Echinochloa oryzicola (Ard) Fisher ) نامیـده شده و به اشتباه به جای برنج از خزانه به زمین اصلی منتقل و نشاء می گردد.
برخی از علفهای هرز نظیر سوروف از طریق اندامهای هوایی با جذب نور و سایه اندازی بر روی برنج و کاهش فتوسنتز موجب نقصان عملکرد می گردند و برخی دیگر مانند روغن واش(گوشاب) و پیزرها از طریق اندامهای زیرزمینی و جذب بیشتر مواد غذایی و ممانعت از گسترش ریشه گیاه زراعی موجب خسارت می گردند که وجین دستی قادر به کنترل مطلوب آنها نیست در حالیکه وجین قادر به کنترل مطلوب سوروف می باشد.
همچنین برخی از علفهای هرز اخیراً از حاشیه وارد مزارع شده (گل آردی – دونیش – توق) و برخی نیز مانند روغن واش از مردابها و کانالهای آب به مزارع وارد شده و جزء علفهای هرز زراعت برنج شده اند و تعدادی به مانند نی و لویی در مزارعی که مدتها کشت نشده و بصورت آیش گذاشته شده اند، تکثیر می یابند. به آن دسته از علفهای هرزی که هرساله مشکلات فراوانی ایجاد می کنند و کنترل آنها به سختی صورت می گیرد، علف هرز سمج نیز می گویند.
محققین، آب را مهمترین علفکش در زراعت برنج می دانند. آب به تنهایی قادر است به میزان ۶۰-۴۰ درصد از رشد علفهای هرز بکاهد. آب علاوه بر اثر مستقیم در کنترل علفهای هرز موجب حفظ و افزایش کارآیی علفکشها در کنترل علفهای هرز می گردد.
گزینه های مدیریت علف هرز برنج:
پیشگیری
از اساسی ترین روشهای کنترل علفهای هرز بوده، و گسترش آن را محدود می سازد. اقدامات پیشگیرانه عبارتند از: استفاده از بذرهای عاری از علف هرز، بهداشت مزارع؛ مرزها؛ کانالهای آبیاری، تمیز کردن ادوات کشاورزی، انتخاب محل مناسب تهیه خزانه و…. برنامه پیشگیرانه مدیریت علف هرز هنوز هم در برابر توده علفهای هرز مقاوم به علفکش و علفهای هرزی که کنترل آنها مشکل می باشند، قابل اجرا است. علفهای هرز به راحتی می توانند خود را در برابر شیوه های کنترل، بدلیل دارا بودن قابلیت زیاد وفق دهند. نمونه بارز این موضوع هماهنگی رنگ برگ سوروف و برنج قرمز با محصول اصلی در پاسخ به وجین دستی می باشد. یکی از اقدامات لازم پیشگیرانه که باید انجام گیرد، انتخاب یک منطقه مناسب و عاری از علف هرز داخل مزرعه جهت تهیه بذر سال آینده می باشد.
کنترل زراعی و فیزیکی علف هرز برنج
عملیات زراعی که جهت کنترل علفهای هرز انجام میگردد عبارتند از:
شخم: معمولاً دو تا سه مرحله شخم در شالیزارها انجام میشود شخم مرحله اول که در پاییز صورت میگیرد موجب از بین رفتن بذور علفهای هرز شده (البته عده ایی معتقدند شخم پاییزه میزان بقاء بذور علفهای هرز مانند سوروف را افزایش میدهد) از طرف دیگر اگر این شخم عمیق باشد سبب میگردد که بذر علفهای هرز به اعماق خاک رفته و در صورت جوانه زدن قادر به خروج از خاک زمین است اگر به درستی ۲ نگردند. مرحله دوم و سوم شخم زدن که همراه با گلخرابی (پادلینگ) انجام شود، میتواند در کنترل رشد علفهرز مؤثر باشد
تسطیح: چنانچه تسطیح شالیزار به خوبی صورت گیرد باعث یکنواختی عمق آب آبیاری در مزرعه میشود و تا حدودی از رشد علف های هرز جلوگیری میشود زیرا در صورت عدم تنطیم ارتفاع آب علف های هرز برنج به محض قرار گرفتن در شرایط خشکی پدیدار میگردند
غرقاب: به زیر آب بردن زمین نشاءکاری شده به عمق ۵ سانتیمتر به مدت چهار هفته باعث کاهش رشد علفهای هرز می شود.
وجین: حذف مکانیکی علف های هرز با دست و یا با دستگاههای وجین کن مانند کونوویدر (در کشتهای مکانیزه) صورت می گیرد. وجین با دست قدیمی ترین و عمومی ترین روش مبارزه بـا علـفهـای هـرز در دنیـا اسـت. و هـیچ نـوع علف هرزی در مقابل این روش مقاوم نیست. از نظر زیست محیطی و حفظ تعادل طبیعـی هیچگونـه زیـانی ندارد بخصوص که وجین دستی موجب جابجای آب و تهویـه خـاک شـده و بـر رشـد مناسـب و شـادابی نشاءهای برنج تأثیر گذار است. معمولاً دو نوبت وجین و گاهی بیشتر ضرورت دارد (البتـه تکـرار وجـین و وجین دیرهنگام میتواند سبب خسارت به ریشه برنج و کـاهش عملکـرد مـی شـود). وجـین نوبـت اول در زراعت برنج با روش نشـاءکاری ۲۰-۱۵ روز بعـد از نشـاءکاری و زمـان نوبـت دوم ۳۵-۲۰ روز بعـد از نشاءکاری می باشد.
کنترل شیمیایی علف هرز برنج
مبارزه با علفهای هرز یکی از پر هزینه ترین عملیات زراعی در برنج است. یکی از آسانترین و مؤثرترین و کم هزینه ترین روشهای کنترل علفهای هرز، روش شیمیایی می باشد. مبارزه شیمیایی با علفهای هرز برنج مستلزم انتخاب علفکش مناسب با توجه به شرایط رویش برنج و علفهای هرز و همچنین نوع علفهای هرز می باشد.
عدم توجه به انتخاب علفکش مناسب موجب نرسیدن به نتیجه دلخواه در مبارزه با علفهای هرز می گردد. از آنجا که اکثر علفکش های توصیه شده برای برنج به صورت نمک پاشی و مستقیماً در آب مصرف میشوند و نیازی به سمپاشی ندارند، لذا مصرف علفکشها در این محصول از اهمیت ویژهای برخوردار است. علفکشهای بن سولفورون متیل و سینوسولفورون هم به صورت خاک مصرف (نم کپاشی) و هم به صورت محلولپاشی در شالیزار استفاده می گردند. جهت توزیع یکنواخت علفکش در خاک بهتر است ابتدا محلول علفکش تهیه و سپس با قوطی های مخصوص دارای منفذ مصرف گردند
تاکنون ۲۰ فرمولاسیون علفکش برای زراعت برنج توصیه شده است. که این علفکشها هم از لحاظ تعداد و هم از لحاظ تنوع در مکانیزم عمل، مناسب بوده و اگر برنامه تناوب در مصرف علفکشها در این زراعت اعمال گردد مشکلی از نظر تعداد و نوع علفکش وجود نخواهد داشت. البته اگر در خصوص ثبت علفکش های مخلوط در مزارع برنج اقدام گردد، به بهبود مدیریت شیمیایی این محصول کمک می گردد.
اصول کاربرد علف کشها:
اکثر کشاورزان کاربرد علفکشها را در کشت مکانیزه برنج، قبل از نشاءکاری انجام داده و از نتیجه آن در کنترل علفهای هرز ابراز رضایت می نمایند، اما در نشاکاری دستی کاربرد علف کش ها عمدتا ۵ تا ۷ روز بعد از نشاکاری بر اساس دستورالعمل شرکت های تولید کننده انجام می گیرد. در صورتیکه زمان آماده سازی زمین نشاءکاری (پادلینگ یا گل خرابی) با زمان نشاءکاری فاصله زیادی داشته باشد، توصیه می گردد نصف دز علفکش پس از پادلینگ زمین و نصف دیگر پس از انتقال نشاء به زمین اصلی و استقرار مناسب آنها، مصرف گردد. در این صورت بهتر است ۲۴ ساعت بعداز انجام عملیات پادلینگ و تثبیت خاک، علفکش مصرف تا کارآیی آن کاهش نیابد.
مصـرف زود هنگـام علـف کـش در زراعـت بـرنج دارای معایـب فراوانـی اسـت کـه بـه مهـمتـرین آنهـا اشاره می نماییم :
بدلیل انجام عملیات نشاءکاری و حرکت ادوات و کارگران داخل مزرعه، مصرف علفکش قبل از نشاءکاری باعث میشود مقدار زیادی علفکش در عمق خاک قرار گرفته و هدر برود.
علفکش های برنج که نمکپاش بوده و با دست پخش می گردند، در صورت نبود آب کافی در کرتها (که معمولاً قبل از نشاءکاری میزان آب کافی در داخل کرتها نیست) به طور یکنواخت توزیع نمی گردند و کارآیی آنها کاهش می یابد.
علفکشهای انتخابی برنج موجود در کشور، سوروف را تا مرحله دوبرگی علفهای هرز را کنترل می نمایند. بنابراین بهتر است پس از جوانه زنی علف هرز و قبل از دو برگی شدن آنها علفکش ها مصرف نمود.
مصرف علفکش بلافاصله پس از انتقال نشاء از خزانه به زمین اصلی بدلیل تنش حاصله از انتقال، آسیب بیشتری به نشاءها وارد نموده و بهتر است با رعایت زمان مناسب بعد از نشاءکاری تحمل گیاه برنج افزایش یافته و به آن کمتر تنش وارد شود.
ریشه برنج حساسترین و آسیب پذیرترین اندام گیاه در مقابل علفکش بوده و همچنین در زمان انتقال نشاء از خزانه به زمین اصلی ریشه ها تا حدی آسیب دیده و مصرف زود هنگام علفکشها (همزمان و یا قبل از نشاءکاری) موجب وارد شدن آسیب بیشتری به نشاء برنج می گردد.
رعایت بهداشت کشاورزان و کارگران بخاطر میزان تماس مستقیم آنها با علفکش یکی از مهمترین دلایل آنست که با مصرف زود هنگام سموم علفکش مخالفت می گردد.
مدیریت علف هرز در خزانه برنج:
مدیریت علفهای هرز در خزانه اولین و مهمترین اقدام جهت جلوگیری از خسارت به محصول برنج و انتقال علفهای هرز به زمین اصلی می باشد. وجود برخی از علفهای هرز در خزانه و عدم کنترل مناسب آنها مانند انواع سوروف بخصوص سوروف هوشمند و برنج وحشی، باعث می گردد که گیاهچه آنها همراه نشاء برنج به زمین اصلی منتقل گردد. همچنین وجود گیاهچه های علفهای هرز در خزانه و رقابت آنها با نشاء برنج موجب وارد آمدن خسارت به محصول می گردد.
مدیریت علفهای هرز برنج در خزانه با دو روش زراعی و شیمیایی صورت می گیرد.
در روش زراعی ابتدا انتخاب محل غیر آلوده جهت احداث خزانه و در صورت آلوده بودن منطقه استفاده از خاک مناطق غیر آلوده در خزانه، اولین اقدام می باشد. حذف دستی و مکانیکی گیاهچه های علفهای هرز در خزانه از دیگر اقدامات لازم در مدیریت علفهای هرز برنج در مرحله خزانه بوده که هزینه کارگری را افزایش میدهد. آماده سازی زود هنگام خاک خزانه و پلاستیک کشیدن روی آن بمدت یک هفته میتواند در مدیریت علفهای هرز خزانه بسیار مفید باشد.
در روش شیمیایی از علفکشهای بوتـاکلر، تیوبنکـارپ ، پروپانیـل و اگزادیازون برای کنترل علف های هرز در خزانه استفاده می شود. میزان مصرف این علفکش- ها در خزانه به میزان ۳۰ تا ۴۰ سی سی برای هر ۱۰۰ مترمربع و ۳ تا ۴ روز قبل از بذرپاشـی مـی باشـد. جهت جلوگیری از اثر منفی علف کش بر جوانه های برنج آب خزانه قبل از بذر پاشی کاملا تخلیـه شـده و یک یا دو بار آبشویی انجام گیرد.
همچنین هوای سرد اوایـل فصـل باعـث کـاهش کـارآیی ایـن علفکش و هوای گرم زیر پلاستیک موجب افزایش اثرات سوزانندگی علفکش بر روی بـرنج مـیگـردد.
یک روز قبل از سمپاشی ، لازم است آبیاری را قطع کرد و دو روز بعـد از سمپاشـی، دوبـاره جریـان آب را برقرار نمود . برای دست یابی به کارایی مطلوب علفکش های مصرفی پس از مصرف علف کش ها ۴۸ تا ۷۲ ساعت آب درون کرت ها حفظ شود ( خارج نشود)
همه علف کش های برنج به جز بنتازون بایستی ۵ تا ۷ روز پس از انتقال نشاء مصرف شوند .
رعایت فاصله زمانی بین مصرف علفکش با حشره کش ها و قارچ کش ها الزامی می باشد.
علفکشهای بوتاکلر، تیوبنکارپ و اگزادیازون سه روز قبل از بذرپاشی بستر خزانه را کاملاً تسطیح و ماله می کشند و علف کش را داخل آب کرتها مصرف نموده و پس از نفوذ آب داخل زمین، علفکش همراه با آب بر روی سطح خاک میماند. جهت کنترل علف های هرز در خزانه برنج قبل از بذر پاشی قطع آب ۲۴ ساعت قبل از کاربرد علفکش الزامی است. سطح کرت ها را به ارتفاع ۵ سانتی متر آب بسته و پس از مصرف علف کش ها ۴۸ ساعت آب درون کرت ها حفظ کرده و پس از آن آب را خارج کرده و اقدام به آب شویی خزانه کرده و پس از آن خزانه آماده بذر پاشی می باشد.
بعد از جوانه زنی بذور علفهای هرز و هنگام خروج از خاک ساقه چه یا ریشه- چه آنها با علفکش تماس پیدا کرده از بین می روند. قبل از بذرپاشی داخل کرتهای خزانه اقدام به جوانه زنی بذور برنج گردد.