آشنایی با سفیدک کرکی آفتابگردان و کنترل آن

بیماری سفیدک کرکی آفتابگردان با عامل Plasmopara halstedii یکی از بیماری‌های مهم این گیاه در ایران می‌باشد. این بیماری تاکنون از استان آذربایجان شرقی و غربی، مازندران، گلستان، کرمانشاه، کردستان، لرستان، مرکزی و تهران گزارش شده است. میزان خسارت در بعضی از مزارع آبی کرمانشاه تا 54 درصد گزارش شده است.

علائم بیماری

برحسب مرحله رشد گیاه در زمان حمله بیمارگر علائم متفاوتی ظاهر می‌شود. گیاهچه‌های آلوده روی برگ‌های اول علائم موزاییک نشان می‌دهند. برگ‌ها به طرف پایین خمیده شده و در سطح زیرین آن‌ها پوشش سفید رنگ دیده می‌شود که در واقع کنیدیوفرها و کنیدی‌های قارچ هستند. در صورتی که شدت بیماری زیاد باشد، گیاهچه در هفته‌های اول می‌میرد. در صورتی که شدت بیماری در اوایل رشد زیاد نباشد گیاه به زندگی ادامه داده، اما کوتوله می‌ماند. روی برگ‌ها لکه‌های زاویه‌دار به رنگ زرد مایل به سبز مشاهده می‌شود. طبق بوته آلوده عقیم مانده و حالت ایستاده دارد. رنگ بافت داخل ساقه و ریشه نیز اندکی تغییر رنگ داده شکننده می‌شوند. بوته‌های آلوده خشک شده و ممکن است در اثر وزش باد دچار ورس شوند.

چرخه بیماری

قارچ عامل بیماری سال‌ها به صورت ااسپورهایی که در ریشه بوته آلوده تشکیل می‌شوند، در خاک زنده می‌ماند. انتقال بیماری همچنین ممکن است توسط کشت بذر آلوده صورت گیرد. ااسپور در اثر جوانه‌زنی تولید زئوسپورانژ می‌کنند. زئوسپورهای متجرک آزاد شده از زئوسپورانژها به ریشه گیاهچه حمله کرده و آن‌ها را آلوده می‌سازند. آلودگی سپس از طریق ریشه به ساقه و سایر اندام‌های هوایی منتقل می‌شود. زئوسپورانژهای سفید رنگ عامل بیماری (کنیدی‌ها) در شرایط رطوبت اشباع در سطح زیرین برگ گیاه آلوده ظاهر میشوند. کنیدی‌ها بی‌رنگ و بدون پستانک، گرد یا تخم‌مرغی به ابعاد 15 تا 26 در 19 تا 30 میکرومتر ذکر شده است. بهترین دمای برای تولید کنیدی‌ها 16 تا 18 درجه سانتی‌گراد می‌باشد. کنیدی‌ها توسط باد منتشر شده و باعث آلودگی ثانوی می‌شوند. وقوع آلودگی ثانوی در صورت خیس ماندن سطح برگ به مدت طولانی بیشتر است. بارندگی درمرحله گیاهچه باعث گسترش بیماری می‌شود.

روش‌های کنترل و مبارزه

– هرچند استفاده از ارقام مقاوم توصیه می‌شود، اما به تنهایی برای کنترل بیماری کافی نیست، زیرا ظهور نژادهای جدید عامل بیماری باعث شکسته شدن مقاومت می‌شود.
– استفاده از بذر گواهی شده و ضدعفونی بذر ضروری است. ضدعفونی بذر با متالاکسیل و مفانوکسام به میزان 5 گرم در کیلوگرم بذر مؤثر است، در صورتی که عامل بیماری در مقابل آن‌ها مقاوم نشده باشد. علاوه‌بر این قارچ‌کش‌های حاوی آزوکسی استروبین توصیه می‌شود.
– کشت زودهنگام و عمق کاشت کم (تا 3 سانتی‌متری) در کاهش بیماری مؤثر است.
– رعایت بهداشت مزرعه (اجرای عمیق تابستانه، کنترل علف‌های هرز، خودداری از آبیاری زیاد و ایستابی شدن مزرعه، کندن و سوزاندن بوته‌های آلوده) توصیه می‌شود.
– به دلیل بقایای طولانی مدت ااسپورهای عامل بیماری در خاک، رعایت تناوب زراعی تأثیر زیادی در کاهش این بیماری ندارد.
– سم‌پاشی اندام‌های هوایی گیاه بر علیه این بیماری همیشه مقرون به صرفه اقتصادی نمی‌باشد.

مصرف پودر گوگرد به مقدار ۲۵ تا ۳۰ کیلو در هکتار، ترى دیمورف یا دیفنوکونازول با دز یک در هزار برای کنترل این بیماری توصیه شده است.

سموم مناسب:

• مانکوزب
• متالاکسیل+مانکوزب
• سیموکسانیل+فاموکسادون
• سیازوفامید