- هیچ محصولی در سبد خرید نیست.
کاشت تا برداشت درخت گلابی
درخت گلابی پس از درخت سیب مهمترین میوه دانهدار در سطح جهان است. این میوه علیرغم شباهتهای زیاد به درخت سیب از جنبههای زیادی نیز از این درخت متمایز بوده و نیازهای اقلیمی و خاکی متفاوت برای رشد و میوهدهی مطلوب دارد. از جمله مشخصات بارز میوه گلابی تنوع چشمگیر اندازه، طعم و خصوصیات ظاهری میوه میباشد به صورتی که در کمتر میوهای تا به این اندازه تنوع مشاهده میشود.
شرایط آب و هوایی پرورش درخت گلابی
در بین عوامل اقلیمی و آب و هوایی کشت درختان میوه معتدله مهمترین عامل تعیینکننده امکان تحمل آستانههای دمایی حداقل و حداکثر، تأمین نیاز سرمایی و امکان گلدهی بدون خطر آسیب زدگی توسط سرماهای دیررس بهاره مطرح است. خوشبختانه گلابی از جمله درختان میوهای است که به طیف گستردهای از شرایط نامساعد محیطی مقاومت یا تحمل نشان داده و با توجه به انتخاب رقم و پایه مناسب محدوده کشت آن را از نواحی بسیار سرد تا نواحی گرمتر دشتها میتوان گسترش داد.
همچنین تنوع بسیار زیاد رقم در گلابی نه تنها امکان انتخاب را برای هر سلیقهای فراهم میکند، بلکه این امکان را به وجود میآورد که ارقام زودرس یا متوسطرس در عرضهای شمالیتر که دوره رشد کوتاهتری دارند پرورش یابد. برتری دیگر گلابی، دوره گلدهی و نیاز سرمایی زیاد آن است که مانع از باز شدن بیموقع گلها در بهار گردیده و عملاً گلابی همانند سیب کمتر و یا ندرتاً با مشکل سرمازدگی گلها در بهار مواجه میشود.
نیاز سرمایی درخت گلابی و ارقام با نیاز سرمایی کم
درخت گلابی همانند سایر درختان مناطق معتدله و خزاندار به منظور رفع خواب جوانهها نیازمند به یک دوره سرمای 4 الی 7 درجه سانتیگراد بالای صفر است. طول مدت این دوره بسته به گونه و رقم به شدت متغیر است و حدود 600 الی 1500 ساعت متغیر است. محدوده پایین این نیاز سرمایی متعلق به ارقام گلابی آسیایی بوده که بین 600 تا 900 ساعت نیاز سرمایی دارند در حالی که ارقام اروپایی نسبت به ارقام آسیایی دارای نیاز سرمایی بالاتری بوده و گاهاً به 1500 ساعت بالغ میگردد که همراه با سیب و گیلاس در رده پرنیازترین درختان میوه به سرمای زمستانه قرار دارند.
درخت گلابی همچنین به سرماهای شدید زمستانه مقاومت قابل توجهی داشته و دمای 20 درجه سانتیگراد زیر صفر را طی زمستانهای منطقه کرج به خوبی تحمل مینماید. گلها و میوههای جوان درخت گلابی مانند سایر درختان میوه معتدله در ابتدای بهار به دماهای نزدیک صفر حساسیت نشان داده و در صورت وقوع سرمای دیرهنگام خسارت خواهند دید.
بیماری آتشک به عنوان عامل محدودکننده کشت گلابی مرتبط با شرایط آب و هوایی
میزان توسعه بیماری آتشک روی درختان منفرد یا باغات به وسیله عوامل بسیاری نظیر دمای بهینه، مقدار بارش، رطوبت نسبی و حشرات غالب تحت تأثیر قرار میگیرد. آب و هوا در این بین مهمترین عامل در توسعه آتشک، هم در مورد اثرات آن روی میزبان و هم در مورد توسعه عامل بیماری میباشد. در بین بافتهای میزبان، بافتهای سرشاخه برای توسعه باکتری از سایر بافتها مناسبتر میباشند. چنانچه در آب و هوای گرم و بارانی با دورههای آب و هوایی مرطوب تعقیب شود، سبب تحریک رشد باکتری در بافتهای شاخسارهها، میوه و پوست تنه میگردد. در استانهای مختلف کشور بیشترین خسارات سالیانه بیماری در استانهای تهران، قزوین و تا حدی زنجان مشاهده میشود. اخیراً این بیماری در استان خراسان نیز خسارت قابل توجهی را سبب شده است. بر این اساس احداث باغ گلابی ارقام حساس به آتشک به هیچ وجه در مناطق پرخطر نظیر دشت کرج توصیه نمیگردد و در این مناطق صرفاً ارقام متحمل یا مقاوم قابل کشت است. برعکس در مناطق مرتفعتر باغات اغلب ارقام گلابی کمتر با مشکل بیماری آتشک روبرو میگردد.
خاکهای مناسب برای احداث باغ گلابی
گلابی در مقایسه با درخت سیب و درختان دیگر طیف وسیعتری از خاکها را تحمل میکند. خصوصاً در خاکهای سنگین و مرطوب که سبب پوسیدگی طوقه در اغلب درختان معتدله میگردد، خسارت به درخت گلابی دیرتر اتفاق میافتد. این تحمل درخت برای خاکهای سنگین و مرطوب نبایستی به عنوان مجوزی برای احداث باغ در چنین شرایطی محسوب گردد زیرا پس از گذشت چند سال از حمله بیماریها و قارچهای ریشه میتواند مشکلات حادی را برای باغ ایجاد نموده و محصول را تا حد چشمگیری کاهش دهد.
همانند سایر درختان میوه خاک مناسب برای احداث باغ گلابی خاکهایی با بافت لومی یا لومشنی است. در صورت استفاده از پایههای بذری با ریشه عمیق، عمق مناسب خاک و نفوذپذیری لایههای تحتانی خاک دارای اهمیت زیادتری است. احداث باغ گلابی در مناطقی با خاک آهکی سبب رشد کم درخت، کمباردهی و دیرباردهی گردیده و درخت را به سایر عوامل نامساعد نظیر بیماری آتشک آسیبپذیرتر مینماید. محدوده pH مناسب برای احداث باغ گلابی بین 7 الی 7/5 است. pHهای بالاتر سبب زردی درخت و در نهایت کاهش سطح کلروفیل برگها و ضعف درخت میگردد. از نظر حساسیت رقم به خاکهای آهکی تفاوت زیادی مشاهده میگردد. خوشبختانه اغلب ارقام گلابی تجاری بومی و وارداتی مقاومت مطلوبی به کلروز ناشی از کمبود آهن نشان میدهند. همچنین احداث باغات در خاکهای زهدار سبب زردی و حمله قارچهایی نظیر آرمیلاریا گردیده که در ارقام حساسی نظیر ویلیامز درخت به طور کامل بیبرگ خواهد شد. ارقام متحملتر به آرمیلاریا نظیر رقم اسپادونا کمتر تحت تأثیر حمله این قارچ قرار میگیرند.
انتخاب رقم گلابی برای احداث باغ
خصوصیات ارقام گلابی اروپایی
این گونه از بیشترین سطح زیر کشت در بین انواع گلابی تجاری در جهان برخوردار است. بافت میوه در بیشتر ارقام نرم و آبدار و بافت شنی کمتر در این ارقام دیده میشود میوهها در زمان رسیدن شیرین و گاهی ملس و بافت میوه، صاف تا کاملاً زنگاری (نظیر قم بوسک) است. ارقام مهم این نوع گلابی در ایران شامل: شاه میوه، ویلیامز، دوشس، فلسطینی، اسپادونا، کوشیا، درگزی، نطنزی، سبری، سردرودی و بیروتی است.
خصوصیات ارقام گلابی آسیایی (گلابی ژاپنی-گلابی شنی)
گلابیهای این گونه با داشتن سلولهای سنگی فراوان در بافت میوه، برگهای بزرگ و گسترده و قدرت رشد زیادتر از انواع گلابی اروپایی متمایز میشوند. میوه در ارقام مختلف دارای شکل سیبی شکل بوده و سطح میوه در اغلب ارقام کاملاً زنگاری است به صورتی که میوه قهوهای تا قرمز مسی رنگ است. اغلب ارقام دارای شاخههای رشد فصل جاری گوشتی و آبدار با برگهای بزرگ و کاملاً سبز است. ارقام متعددی از این نوع گلابی در ایران وارد و تحت ارزیابی سازگاری است.
انتخاب نوع پایه
در احداث باغات گلابی به طور سنتی استفاده از پایههای بذری معمول بوده است. این پایهها دارای قدرت رشد زیاد بوده و برداشت میوه از آنها مشکل و زمان شروع باردهی نیز با تأخیر انجام میگیرد. لذا در احداث باغات جدید و متراکم استفاده از پایههای مختلف پاکوتاه کننده توصیه میگردد. پایههای پاکوتاه کننده گلابی متعلق به دو گونه به و گلابی میباشند. پایههای رویشی به نسبت به بیماری آتشک و کمبود آهن حساس بوده و کشت آن در مناطقی از کشور که فاقد خاکهای قلیایی هستند توصیه میشود. نکته قابل ذکر در مورد استفاده از پایه به ناسازگاری شماری از ارقام گلابی با این نوع پایه است. به منظور رفع این مشکل استفاده از میان پایههای ارقام سازگار میتواند مفید واقع شود. برعکس پایههای پاکوتاهکننده گلابی نظیر پایههای OHF و پیرودوراف به شدت پاکوتاه کننده بوده و اندازه درخت گلابی از اندازه درخت سیب روی پایههایی نظیر 106 میلیمتر تجاوز نخواهد نمود. علاوه بر اینکه این پایهها نسبت به غرقاب، آتشک، خاکهای قلیایی مقاوم بوده و سازگاری بسیار خوبی با رقم خواهد داشت.
رابطه انتخاب نوع پایه با تراکم درخت در باغات گلابی
عوامل متعددی روی انتخاب پایه و همچنین تراکم درخت برای احداث باغ گلابی مؤثر است. عواملی که بایستی در انتخاب نوع پایه مناسب باغ گلابی مدنظر قرار گیرد عبارت است از:
– سازگاری پایه با شرایط خاکی محل احداث باغ به خصوص خشکی، آهکی و یا زهدار بودن خاک
– وجود تحمل به سرمای کافی در پایه انتخابی برای باغات احداثی در مناطق بسیار سرد
– وجود مقاومت و یا تحمل کافی به بیماری آتشک برای مناطق مورد حمله شدید بیماری
– عمق کافی خاک از نظر تأمین قدرت رشد مناسب درخت و همچنین سنگلاخی بودن خاک
– تجانس پایه و پیوند و عدم امکان شکستگی
– هماهنگی نوع پایه با میزان سرمایهگذاری در باغ خصوصاً از دو جنبه نصب قیم و هرس فرمدهی و باردهی
– هماهنگی نوع پایه با اطلاعات باغدار در زمینه نیازهای خاص پایههای رویشی
پاکوتاه کنندهترین پایه رویش گلابی پایه پایرودوراف است که ابعاد درخت تولیدی روی این پایه از پایه مالینگ 9 (M9) بزرگتر و از مالینگ مرتون 106 (MM106) کوچکتر است. پایههای رویشی به QA و QC در گروه نیمه پاکوتاه قرار گرفته و اندازه درخت گلابی روی این ارقام به اندازه درخت سیب روی پایه مالینگ مرتون 106 و یا کمی کوچکتر است. پایههای PQBA29، OHXF69، OHXF217 و OHXF333 در کنار BP1 و BP3 در گروه پایههای نیمه بلند و پایههای OHXF97 و D6 در گروه پایههای بلند قرار میگیرند.
فواصل کاشت
بر اساس اندازه درخت تولیدی روی پایههای مختلف تراکم درخت در واحد سطح تحت تأثیر قرار میگیرد. بر این اساس فاصله مناسب برای احداث باغات گلابی روی پایه های QA و QC به میزان 3/5×3 و یا 4×2 در نظر گرفته میشود که تراکم درخت در هکتار به ترتیب برابر با 952 و 1250 درخت خواهد بود. در صورت در نظر گرفتن چنین فاصلهای در باغات گلابی تاج درخت به صورت پرچین در هم فرو خواهد رفت. انتخاب دقیق فاصله کاشت هر پایه بستگی به شرایط اقلیمی و خاکی منطقه دارد.
هرس و فرمدهی و باردهی گلابی
هرس فرمدهی درختان میوه تابعی از عوامل متعددی نظیر میزان القاء رشد توسط پایه، قدرت رشد پیوندک، سفتی چوب و امکان خم شدن شاخههای بارده، فاصله کاشت و سایهاندازی درختان روی یکدیگر، ایجاد فرمهای پرچین و جلوگیری از توسعه عرضی درخت، ساختار باردهی گونه، شدت تابش، وجود بادهای شدید، تمایل ذاتی درخت به ایجاد فرمهای خاص، نوع سیستم برداشت میوه و … است. در بین این عوامل شاید اصلیترین آن را بتوان نوع پایه مورد استفاده برای احداث باغ دانست به این نحو که استفاده از پایههای بذری یا پایههای رویشی قوی که رشد رویشی زیادی را در پیوندک القاء میکنند سبب افزایش زیاد ارتفاع درخت میگردد. در چنین حالتی در صورتی که از فرمهای هرس باردهی دارای یک محور مرکزی استفاده شود ارتفاع درخت به طور نامعقولی افزایش یافته و دسترسی به میوههای بخشهای فوقانی غیرممکن خواهد شد. این وضعیت در صورتی که خود رقم نیز پر رشد بوده و تمایل به ایجاد فرم تاج عمودی داشته باشد (نظیر ارقام گلابی اسپادونا و سیف تبریز) حادتر میگردد. در چنین حالتی بیشتر رشد رویشی درخت در بازوهای متعدد که در ارتفاع کمی از زمین از تنه درخت جدا شدهاند تقسیم گردیده و ارتفاع درخت تا حدی محدود میگردد. این فرم هرس درخت در باغات قدیمی گلابی که با استفاده از پایههای بذری احداث گردیدهاند به خوبی مشهود است. در باغات مدرن گلابی با استفاده از پایههای پاکوتاه یا نیمه پاکوتاه کننده بیشتر تمایل به استفاده از فرمهای دارای محور مرکزی و هدایت بازوها روی سیم است. استفاده از داربست و سیم برای پایههای به و در ارقامی که با پایه سازگاری کامل ندارند ضروری است. استفاده از این نوع هرس به خودی خود سبب تنظیم اسپورها در طول شاخه و ایجاد باردهی مطلوب میگردد.
گردهافشانی و گردهزاهای درخت گلابی
درخت گلابی دارای خودناسازگاری است، لذا کاشت درخت گردهزا و استفاده از زنبور عسل در باغ ضروری است. در مواردی عدم وجود گرده سبب افزایش میزان بکرباری برخی ارقام میگردد که به عنوان مثال در رقم کوشیا بیش از دیگر ارقام مشاهده میگردد. از طرفی انتخاب درخت گردهزا بایستی به صورتی باشد که نه تنها دارای سازگاری بوده باشد بلکه از نظر همزمانی گلدهی نیز همپوشانی لازم را فراهم آورد. در یک بررسی انجام شده در کشور، رقم کوشیا با 90 درصد تداخل زمان گلدهی و 5/5 درصد باروری برای گلابی رقم سبری، رقم بارتلت با 85 درصد تداخل زمان گلدهی و 5/8 درصد باروری در درجه اول و سپس رقم کوشیا با 5/2 درصد باروری برای گلابی رقم شاه میوه و در نهایت رقم شاه میوه با 80 درصد تداخل زمان گلدهی و 5/4 درصد باروری و سپس رقم سردرود با 90 درصد تداخل زمان گلدهی و 5/1 درصد باروری برای گلابی رقم نطنزی به عنوان تلقیحکننده مناسب معرفی شدند.
کنترل علفهای هرز باغات گلابی
عدم کنترل علفهای هرز باغات گلابی نه تنها سبب کاهش باردهی و جذب زنبور میگردد بلکه رطوبت ابتدای فصل را افزایش داده و خسارت بیماری آتشک را به نحو چشمگیری افزایش میدهد. به این منظور کنترل دائم علفهای هرز باغات گلابی با استفاده از روتیواتور زنی و یا با استفاده از علفکشها ضروری است. نکته مهم اینکه در شرایط استفاده از علفکشها که سبب سفتی خاک میگردد بایستی استفاده از کودهای دامی و کود سبز رعایت گردد تا از سفتی خاک جلوگیری شود.
مبارزه با بیماریهای باغات گلابی
مهمترین بیماری درخت گلابی بیماری آتشک است. بیماری آتشک با کاربرد یک روش منفرد قابل کنترل نیست و هر کوششی جهت مهار بیماری بایستی بر اساس جلوگیری از ورود بیماری به باغ و متعاقب آن تلاش در کاهش خسارت بیماری استوار باشد. تجربه نشان داده است که بهترین نتیجه زمانی به دست میآید که پرورشدهندگان برنامه کنترل شیمیایی را همراه با رعایت بهداشت باغ، هرس، ریشهکنی بخشهای بیمار، تنظیم برنامه تغذیه صحیح درخت و کنترل حشرات ناقل تعقیب نمایند.
از بیماریهای قارچی غالب باغات گلابی، پوسیدگی آرمیلاریایی قابل ذکر است. این بیماری روی شماری از ارقام نظیر ویلیام-دوشس خسارت زیادتری وارد کرده سبب کم باردهی درخت میشود. علائم این بیماری با کلروز شدید ناشی از کشت ارقام در خاکهای قلیایی اشتباه شده و باغداران اغلب اقدام به استفاده از کودهای آهن به منظور رفع مشکل مینمایند. جلوگیری از خسارت این بیماری از طریق هوادهی طوقه و جلوگیری از تجمع رطوبت در این ناحیه، استفاده از ارقام متحمل یا مقاومتر، کشت باغ در خاکهایی با بافت سبک و یا اصلاح بافت خاک سطحی با امکان پذیر میباشد.
مبارزه با آفات باغات گلابی
مهمترین آفت درخت گلابی پسیل گلابی است. این آفت سبب ایجاد سطوح چسبنده روی درخت گردیده و عملکرد و متعاقب آن گلدهی درخت را به شدت تحت تأثیر قرار میدهد. خسارت آفت در باغات سنتی و روی پایههای بذری بسیار بیشتر از باغات مدرن و با استفاده از پایههای پاکوتاه کننده است لذا مراقبت مناسب از باغ و استفاده از سموم آفتکش میتواند به خوبی در کنترل آفت مثمر ثمر واقع شود.
علائم رسیدن میوه گلابی
میوه گلابی همانند سیب قادر به رسیدن در انبار است. لذا بایستی چند هفته قبل از بلوغ کامل و در مرحله بلوغ تجارتی برداشت و به انبار منتقل شود. در صورت نیاز به ارائه مستقیم به بازار میتوان تا یک الی دو هفته برداشت میوه را به تأخیر انداخت؛ لیکن در این شرایط نیز بایستی برداشت قبل از نرم شدن کامل میوه انجام پذیرد. این مطلب در مورد ارقامی که در زمان رسیدن، گوشت بسیار نرم و لطیفی پیدا میکنند نظیر ارقام شام میوه، ویلیامز و کوشیا دارای اهمیت بسیار زیادی است. مهمترین خصوصیات مورد استفاده در مورد ارزیابی زمان مناسب برداشت میوه شامل درصد مواد جامد محلول و رنگ پوست میوه است. لازم به ذکر است به منظور نگهداری میوه در انبار میوه اغلب ارقام گلابی قبل از آنکه شروع به زرد شدن نماید بایستی برداشت شوند.
برداشت میوه گلابی
در مورد ارقام بارتلت و شاه میوه که دارای بافت بسیار نرم و آبدار میباشند میوه بایستی به نرمی و همراه با دم میوه برداشت شود. میوه بهتر است با قیچی از درخت چیده و به آرامی در کیسه قرار داده شود. جعبههای انتقال به سالن بستهبندی و یا نگهداری بایستی کم ظرفیت و مانع ایجاد لکه در پوست گردد. عدم رعایت موارد فوق سبب رسیدن زود هنگام و نابودی محصول میگردد.
بستهبندی و انبارداری میوه گلابی
متأسفانه به لحاظ عدم مراعات نکات لازم برای برداشت میوه گلابی تلفات این محصول گاهاً به 30 درصد یا بیشتر نیز بالغ میگردد. استفاده از بستهبندیهای یک تا دو ردیفه همراه با سرد نمودن سریع میوه و یا حداقل انتقال سریع محصول به انبار سرد از جمله مواردی است که در کاهش تلفات محصول و افزایش ارزش افزوده آن بسیار مفید است.
خلاصه مطالب
– گلابی طیف وسیعی از خاکها را تحمل میکند.
– درخت گلابی به منظور رفع خواب جوانهها نیازمند یک دوره سرمای 4 الی 7 درجه سانتیگراد بالای صفر است.
– محدوده pH مناسب جهت احداث باغ گلابی بین 7 الی 7/5 است.
– جهت گردهافشانی درختان گلابی، کاشت درخت گردهزا و استفاده از زنبور عسل توصیه میگردد.
– به منظور نگهداری میوه در انبار، میوه باید قبل از شروع به زرد شدن برداشت شود.
باغداران گرامی آیا میدانید؟
– درخت گلابی به طیف گستردهای از شرایط نامساعد محیطی مقاومت یا تحمل نشان میدهد.
– خاک مناسب برای احداث باغ گلابی، خاکهایی با بافت لومی یا لوم شنی است.
– مهمترین خصوصیت در مورد ارزیابی زمان برداشت میوه گلابی درصد مواد جامد محلول رنگ پوست میوه است.