درخت کیوی و طرز نگهداری از آن

مشخصات گیاه‌شناسی

نام علمی کیوی deliciosa Actinidia از خانواده Actinidiaceae می‌باشد. کیوی درختی است دو پایه دارای ریشه‌های نسبتاً ضخیم، گوشتی، آبدار و سطحی (باید از شخم عمیق در اطراف تنه خودداری نمود)، برگ‌ها خزان‌کننده، قلبی شکل و متناوب و دارای پرزهایی است که بر روی تبخیر و تعرق، آفات و بیماری‌ها و تبادل گازی گیاه تاثیر می‌گذارند. برگ‌ها در کیوی مهم می‌باشند، چرا که سطح برگ بر اندازه نهایی میوه تاثیر مستقیم دارد. گل‌ها اواخر بهار شکوفا می‌شوند. گرده‌افشانی آن توسط باد و حشرات انجام می‌شود ولی زنبور عسل به عنوان حشره‌ای ویژه برای گرده‌افشانی گل‌های کیوی می‌باشد که باید بسیار مورد توجه قرار گیرد. میوه از اوایل آبان ماه قابل برداشت است و وزن متوسط میوه در ایران 71 گرم می‌باشد.
رشد جوانه‌ها در درخت کیوی همانند درخت انگور می‌باشد و گل‌های آن بر روی شاخه‌های فصل جاری تشکیل می‌شوند. کیوی از درختانی است که سال‌آوری دارد و ازدیاد محصول در یک سال سبب کاهش محصول در سال آینده می‌گردد. دوره نونهالی درخت کیوی 3 الی 4 سال می‌باشد.

آب و هوای مورد نیاز

کیوی از میوه‌های نیمه‌گرمسیری است که مقاومت آن به سرما بیش از مرکبات است و احتیاج به رطوبت و آب زیادی داشته و به دمای 10 درجه سانتی‌گراد زیر صفر مقاوم است. رطوبت نسبی %75 و 600 تا 900 ساعت دمای کمتر از 7 درجه سانتی‌گراد در فصل خواب جهت تولید میوه ضروری است. در مناطقی که دمای زمستان به کمتر از 12 درجه سانتی‌گراد زیر صفر برسد پرورش کیوی غیرممکن است. رشد جوانه‌ها از 8 درجه سانتی‌گراد بالای صفر شروع شده و این درخت تا 40 درجه سانتی‌گراد را در تابستان تحمل می‌کند.
این درخت در مناطقی که میزان باران سالیانه‌ آن در فصل رشد کمتر از 50 سانتی‌متر نباشد (از اواخر بهار تا اواخر تابستان) به خوبی رشد می‌نماید. بدیهی است این مقدار باران بهتر است در تمام فصل به طور یکنواخت (در حدود 2/5 سانتی‌متر در هفته) ببارد و در فصلی که گیاه در خواب است مقدار 2/5 سانتی‌متر باران در هرماه کافی خواهد بود. چنانچه باران طبیعی سالیانه به حد کافی نباشد دراین صورت بهتر است آبیاری را به طور مرتب و به حد کافی انجام داد.

نور خورشید

مقدار نور لازم برای پرورش و رشد نهال در حدود 1800 ساعت در سال می‌­باشد، اما حداقل در هر ماه 150 ساعت نور آفتاب ضرورت دارد. در فصل زمستان به طور متوسط 5 ساعت در روز و در فصل تابستان 8 ساعت آفتاب مستقیم در روز مورد نیاز است.

لازم به یادآوری است که تأثیر نور خورشید در پرورش کیوی بیش از گرما می‌­باشد.

وزش باد

زیان­‌های ناشی از وزش بادهای تند که در بهار و تابستان شایع‌­ترند برای تاک‌­های کیوی‌­ فروت عبارتند از:

• شکستگی شاخه­‌های ماشوره‌­ای و ترد کیوی‌­فروت
• زخمی کردن و ریزش بخش زیادی از برگ‌­ها، جوانه­‌ها و میوه‌­ها
• از بین بردن ساختار اصلی تاک با حذف بخشی از بازوها یا شکستگی تنه
• ساییدگی شدید در سطح میوه­‌ها و در نتیجه وارد آمدن خسارت سنگین به کمیت و کیفیت میوه­‌های تولیدی

وزش بادهای گرم حتی با سرعت پایین می‌­تواند در مدتی کوتاه باعث پژمردگی برگ‌ها و بروز خسارت سنگین به محصول شود. با توجه به خسارت‌­های سنگینی که وزش باد به بخش‌­های رویشی و زایشی کیوی‌­فروت وارد می‌­کند، استفاده از بادشکن در حاشیه باغ  (به‌­ویژه در مناطق بادخیز که سرعت باد می‌­تواند به 30 کیلومتر در ساعت برسد) بسیار ضروری است.

تأثیر یخبندان

یخبندان موجب از بین رفتن نهال کیوی به خصوص در دوران اولیه‌­ی رشد می‌­شود. هنگامی که زمستان زودرس به دنبال پاییز معتدل بروز کند، خسارت و زیان شدید به گیاه وارد می­‌شود.

یخبندان‌­هایی که در زمستان به 8/5 درجه سانتی‌­گراد زیرصفر برسد موجب خسارت شدید به گیاه می‌­شود و یخبندان زیرصفر درجه سانتی‌­گراد در فصل بهار جوانه‌­های تازه و شکوفه‌­­ها را از بین می‌­برد.

لازم است نهال کیوی از سردی بیش از حد هوا محفوظ نگه داشته شود. انتخاب محل برای ایجاد باغ بسیار مهم است و در بسیاری از باغ‌­ها با احداث دیوارهای بادشکن در جهت عمود به باد تا حدی از نفوذ سرما به داخل باغ کاسته می‌­شود و در مناطق شیب­‌دار بهتر است شیب زمین در جهت جنوب به شمال باشد و به این ترتیب هوای سرد به پایین‌­ترین قسمت باغ کشیده می‌­شود.

خاک مورد نیاز

بهترین نوع خاک برای رشد کیوی، خاک‌های شنی هوموس‌دار است و به علت رشد رویشی فراوان و باردهی زیادی که دارد بسیار پرتوقع به عناصر غذایی می‌باشد. سیستم ریشه این درختان بسیار گسترده بوده به طوری که در باغ‌های میانسال ریشه‌ها ممکن است کاملاً همپوشانی داشته باشند. کیوی به pH بین 6/5 – 5/5 نیاز دارد. اصولاً خاک‌های ایران اسیدی ضعیف تا قلیایی شدید بوده و فقط منطقه خاصی در شمال ایران از رامسر تا لاهیجان دارای pH پایین می‌باشد که اختصاص به کشت چای دارد، لذا در باغ‌های کیوی ایران بایستی از کودهایی که باعث بالا رفتن pH خاک و درنتیجه نامناسب شدن خاک برای کیوی می‌شود، خودداری نمود.
حدود 0/46 درصد کل طول ریشه در بین عمق 2 و 4 متری خاک قرار دارد، و تراکم ریشه کیوی در خاک بیشتر از سایر محصولات گیاهان مناطق معتدله است. به همین جهت این گیاه برای رشد متناسب و تولید محصول اقتصادی نیاز به خاک عمیق، قوی و لوم شنی کاملاً زهکشی شده دارد. فراهم‌سازی مواد غذایی معدنی مختلف برای گیاه بستگی به فعل و انفعالات خاک دارد. کیوی‌، خاک تا اندازه‌ای اسیدی را ترجیح می‌دهد.

ازدیاد کیوی

انتخاب نهال سالم

یکی از اساسی‌­ترین مسائل در احداث باغ کیوی ­فروت، انتخاب نهال­‌هایی است که ضمن داشتن اندازه‌­ی متناسب، از رشد قوی برخوردار بوده و دارای ریشه­‌های سالم و فراوان باشند.

بدیهی است که قوی و صاف بودن ساقه اصلی در مرغوبیت محصول نقش دارد. برای تولید نهال‌­های مورد نیاز می‌­توان از دو روش کشت بذر و پیوند رقم مورد نظر روی پایه­‌های بذری و یا ریشه‌­دار کردن قلمه‌­های خشبی و یا نیمه­‌خشبی استفاده کرد.

تکثیر از طریق بذر

این روش به منظور تولید پایه برای انجام پیوند اجرا می‌­شود. بذرها به صورت سطحی روی بستری از ماسه ضدعفونی شده رودخانه پخش می­‌شود. با توجه به ریز بودن اندازه بذرها لازم است قبلاً بذرها را با ماسه مخلوط کرده تا پخش بذرها در بستر به صورت یکنواخت انجام شود.

پس از سبز شدن بذرها لازم است که گیاهچه‌­های بذری در مرحله چهار برگی از بستر خزانه خارج و به گلدان‌­های نایلونی حاوی ترکیب خاکی مناسب ( نسبت مساوی از ماسه رودخانه‌­ای، کود پوسیده دامی و خاک مرغوب زراعی) منتقل شوند.

از موارد مهم در تولید نهال دقت در تک­شاخه شدن و عدم پیچ‌­خوردگی ساقه اصلی است که با استفاده از قیم‌­گذاری و بستن تنه نهال در فواصل کوتاه به قیم و حذف سریع هر گونه انشعاب فرعی امکان‌­پذیر است.

هنگامی که اندازه قطر ساقه نهال­‌های بذری به حدود یک سانتی­‌متر برسد می­‌توان رقم مورد نظر را با استفاده از روش اسکنه روی آنها پیوند و نهال پیوندی را پس از رشد کافی به زمین اصلی انتقال داد.

با توجه به دو پایه بودن کیوی­ فروت هیچگاه نمی‌­توان نهال‌­های بذری را به طور مستقیم در باغ مورد استفاده قرار داد.

تکثیر از طریق قلمه

تکثیر از طریق قلمه متداول‌­ترین روش تکثیر کیوی­‌فروت می‌­باشد که موجب توسعه سریع باغ‌­ها، پیش­‌رس شدن نهال‌­ها و تسریع باردهی نهال­‌ها می‌­شود.

نهال بذری پیوند شده کیوی ­فروت در سال پنجم یا ششم بعد از پیوند و نهال‌­های ساقه­‌ای در سال سوم بعد از قلمه‌­زنی شروع به باردهی خواهند کرد. از نکات مهم در تهیه  قلمه، دقت در انتخاب گیاه مادری قلمه است.

به عبارت دیگر گیاهی که از آن قلمه تهیه می‌­شود باید از رقم مورد نظر بوده و از لحاظ رشد و نمو و همچنین کیفیت و کمیت باردهی از وضعیت مطلوبی برخوردار باشد.

آماده­‌ سازی زمین

آبیاری

این درخت بومی مناطق پرباران چین بوده و با توجه به رشد رویشی زیاد آن، نیاز بالایی به آب دارد. تنش آبی به‌ خصوص در فصل تابستان، اندازه میوه و عملکرد آن را کاهش می‌دهد. حدود 1500 میلی‌متر باران در سال با پراکنش مناسب برای رفع نیاز آبی کیوی کافی است. در صورتی که در فصل تابستان بارندگی به اندازه کافی نباشد بایستی نسبت به آبیاری جهت تامین نیاز درختان اقدام نمود. آبیاری نهال کیوی از زمان احداث باغ تا 2 سال اول به خصوص در خاک‌های کم عمق اهمیت زیادی دارد. زیرا نهال‌هایی که از قلمه حاصل شده است سطح برگ زیادی داشته و بنابراین نیاز فراوانی به آب دارند. خاک اطراف ریشه بایستی دائماً مرطوب باشد. آبیاری بایستی به مقدار کم و کوتاه مدت انجام گیرد تا آب ماندگی در پای درخت ایجاد نشده و برگ‌های گیاه پژمرده نشوند.
سیستم‌های مختلف از قبیل آبیاری کرتی، نشتی، بارانی و قطره‌ای را می‌توان در باغ‌های کیوی فروت پیاده نمود ولی مناسب‌ترین روش، استفاده از آبیاری قطره‌ای یا میکروجت است که در این صورت آب به تدریج و به مقدار کم در اختیار گیاه قرار گرفته، خاک سله نمی‌بندد و رشد علف‌های هرز نیز محدود می‌شود، علاوه بر آن در مصرف آب نیز صرفه‌جویی به عمل آمده و می‌توان برای دادن کودهای شیمیایی نیز استفاده نمود. در ایران %90 از باغ‌ها از سیستم آبیاری تحت فشار استفاده می‌نمایند.

کود مورد نیاز

اگر هدف جلوگیری از بروز کمبود باشد، کودهای حاوی پتاسیم و نیتروژن و همچنین روی و مس می‌بایست قبل از تشکیل میوه مصرف شوند چرا که بیشتر پتاسیم، نیتروژن، روی و مس در این مرحله رشد توسط برگ‌ها جذب می‌شوند. برای عناصر فسفر و گوگرد نیز می‌توان نتیجه‌گیری مشابهی انجام داد. درحالی که مصرف منیزیم و کلسیم قبل از تشکیل میوه از اهمیت کمتری برخوردار است و هر گونه اثر بازدارنده بر روی شدت نسبی رشد در مراحل اولیه رشد می‌تواند اثر دائمی روی رشد کلی و عملکرد داشته باشد. برای درمان کمبود آهن و منگنز در بسیاری از موارد، نیازی به افزودن کودهای حاوی این عناصر نیست. اما بیشتر به افزایش ترکیباتی نیاز دارد که خاک را اسیدی کرده تا به واسطه تغییر شرایط خاک، آهن و منگنز که پیشتر برای گیاه قابل جذب نبودند، آزاد شوند. این افزایش بایستی قبل از شکفتن شکوفه‌ها صورت گیرد تا در فصل رشد به طور کامل موثر واقع شود.

بهترین زمان کاشت نهال کیوی

بهترین زمان برای کاشت نهال کیوی در بهار پس از گذراندن تهدید یخبندان است. معمولاً کیوی 3 تا 5 سال پس از کاشت میوه می‌دهد.

برای کاشت نهال کیوی باید سوراخی بزرگ و به‌اندازه کافی عمیق (تا حدود 30 سانتی‌متر) در خاک حفر کنید تا ریشه‌ها بدون فشار در آن قرار گیرند. سپس خاک را با کمپوست، کود کنجاله و آهک مخلوط و آهسته محل کاشت را پر کنید. برای کاشت نهال کیوی گلدانی باید خاک را با احتیاط روی ریشه بریزید تا ریشه دچار خفگی نشود.

بهتر است برای کاشت نهال کیوی گلدانی ریشه‌ها آن را تا حدی از هم جدا کرده و به سمت کناره‌های سوراخ پخش کنید. نهال کیوی باید تقریباً در همان فضا و سطحی که در نهالستان رشد کرده است کاشت شود. سپس محل کاشت را خیس کنید تا هوا از اطراف ریشه خارج شود.

نهال کیوی باید در فاصله 5/3 متری از هم کاشته شوند. همچنین حداکثر فاصله برای گرده‌افشانی در گیاه نر و ماده 7/10 سانتی‌متر است.

آفات و بیماری های نهال کیوی

اگرچه نهال کیوی آبیاری زیاد را دوست دارد اما اگر زهکشی خاک به‌خوبی انجام نشود، در صورت غرقاب شدن گیاه، امکان پوسیدگی ریشه وجود دارد. پوسیدگی تاج فیتوفتورا ریشه یکی از آفاتی است که نهال میوه را تهدید می‌کند.

میوه‌های کیوی در برابر آفات رایج مانند عکنبوتی و تریپس حساس هستند و عمدتاً انواع کاترپیلار و سوسک‌های ژاپنی اگر میوه آن چیده نشود، آن را تهدید می‌کند.

ویژگی درخت کیوی نر و ماده

درخت کیوی به دو نوع نر و ماده تقسیم می ‌شود که هر کدام ویژگی‌ های خاص خود را دارند. درخت کیوی نر گل ‌هایی تولید می ‌کند که گرده ‌افشانی را برای درختان ماده انجام می ‌دهند، اما خود میوه ‌ای تولید نمی‌ کند. این درختان معمولاً دارای گل‌ های بیشتری هستند و برای اطمینان از باروری مناسب، در باغات کیوی به نسبت یک درخت نر به چندین درخت ماده کاشته می ‌شوند. از سوی دیگر، درخت کیوی ماده گل ‌هایی دارد که پس از گرده ‌افشانی توسط گرده‌ر های درخت نر، تبدیل به میوه‌ های کیوی می ‌شوند. این درختان نیازمند مراقبت و شرایط محیطی مناسب برای تولید محصول با کیفیت هستند.

هر درخت کیوی چند کیلو بار می دهد؟

هر درخت کیوی بسته به شرایط محیطی، نوع خاک، میزان آبیاری و مراقبت‌ های کشاورزی متفاوتی که دریافت می ‌کند، می ‌تواند بین ۳۰ تا ۱۰۰ کیلوگرم محصول بدهد. البته این مقدار ممکن است با توجه به سن درخت و تکنیک ‌های کشاورزی مورد استفاده تغییر کند. معمولاً بیشترین میزان باردهی زمانی اتفاق می ‌افتد که درخت به بلوغ کامل رسیده باشد.

عمر درخت کیوی چقدر است؟

عمر مفید یک درخت کیوی معمولاً بین ۳۰ تا ۵۰ سال است. با این حال، اوج باردهی آن‌ ها معمولاً بین سال‌ های ۷ تا ۱۵ زندگی‌ شان رخ می ‌دهد. پس از این دوره، ممکن است میزان باردهی کاهش یابد، اما با مدیریت صحیح و هرس منظم، همچنان قادر به تولید محصول خواهند بود. شرایط اقلیمی مناسب و مراقبت‌ های کشاورزی مؤثر نقش مهمی در طول عمر و بهره ‌وری این گیاه دارند.

هرس

تاک‌های کیوی مثل تاک‌های انگور شدیداً به هرس نیاز دارند. میوه آن روی شاخه‌های یکساله یا بیشتر رشد می‌کنند اما با پیر شدن شاخه‌ها خم می‌شوند. شاخه‌ها باید پس از سه سال هرس شده و جایگزین شوند.

برداشت

میوه کیوی در شرق مازندران از اوایل آذرماه قابل برداشت است، ولی در منطقه آستارا پانزده روز زودتر از شرق مازندران می‌رسد. در شمال ایران میوه را تا زمانی که برگ‌ها ریزش می‌کنند یعنی پانزدهم آذرماه، ‌می‌توان بر روی درخت نگهداری نمود ولی از آن تاریخ به بعد به علت خطر حمله پرندگان و سرما نگهداری میوه توصیه نمی‌گردد. این میوه در موقع برداشت چندان مورد پسند ذائقه ایرانی نبوده و کمی سفت و ترش است و بایستی به مدت حداقل یک هفته در محیطی با دمای 15 درجه سانتی‌گراد رسانده، سپس مصرف نمود.

ارقام کیوی

ارقام تجارتی مهم ماده عبارتند از: آبوت، آلیسون، برونو، هایوارد و مونتی و ارقام نر ماتوا و توموری