بیماری پوسیدگی گل آذین خرما

پوسیدگی گل آذین یا خامج خرما یکی از بیماری‌های قارچی مهم در اکثر کشورهای خرماخیز است. این بیماری تاکنون از استان‌های خوزستان، فارس، بوشهر، کرمان، بلوچستان و اصفهان گزارش شده است. بیماری در استان خوزستان بیشتر مطرح بوده به طوری که در بعضی از سال‌ها خسارت سنگینی به نخلداران وارد می‌کند. بیماری در نخلستان‌هایی که خاک‌های شور، سنگین و با زهکشی ضعیف هستند، به ویژه در مناطقی که زمستان‌های طولانی و بهار پر باران دارند بسیار شدید است و تخمین زده می‌شود در سال‌های پر باران، 30 تا 40 کیلوگرم از عملکرد نخل‌های آلوده کاهش یابد. میزان خسارت بیماری روی ارقام نر نیز به همان نسبت ارقام ماده قابل توجه است. زیرا برای عمل گرده‌افشانی مقادیر کافی از دانه‌های گرده سالم مورد نیاز است. علاوه بر آن بیماری خامج باعث کاهش و یا توقف رشد و حتی عدم رسیدن گل آذین نر و یا مرگ آن می‌شود که به دلیل بی بهره ماندن نخل‌های ماده از گرده کافی با کیفیت مطلوب باعث کاهش محصول می‌شود.
 

علائم بیماری

مراحل اولیه آلودگی اسپات‌ها (غلاف‌ها) به سادگی قابل تشخیص نیست و علائم بیماری زمانی مشاهده می‌شود که بیماری پیشرفت کرده باشد. قبل از باز شدن غلاف‌ها، غلاف‌های سالم و آلوده ظاهراً شبیه به هم هستند و در صورتی که آلودگی  شدید باشد لکه‌های قهوه‌ای رنگی روی آن‌ها ظاهر می‌شود. غلاف‌های آلوده معمولاً به طور ناقص باز شده و گل‌های درون آن‌ها قهوه‌ای شده و می‌پوسد. در آلودگی‌های شدید اسپات‌ها باز نشده و گل آذین درون آن به طور کامل می‌پوسد.
 

عامل بیماری

عامل اصلی بیماری قارچی Mauginiella Scaettae می‌باشد. البته قارچ‌های Tielaviopsis paradoxe و گونه‌هایی از جنس Fusarium مخصوصاً F. proliferatum نیز باعث پوسیدگی گل آذین خرما می‌شوند. قارچ M. scaettae روی گل آذین نخل‌ها اسپورزایی می‌کند. توده میسلیومی قارچ به رنگ سفید تا کرم رنگ است که از توده‌های کنیدیومی پودر مانند پوشیده شده است. 
پیشرفت بیماری به شرایط آب و هوایی به ویژه میزان بارندگی در ماه‌های بهمن و اسفند بستگی دارد. چنانچه میزان بارندگی در فصل زمستان کم باشد و هوا گرم و خشک، اسپات‌ها سریع‌تر رشد کرده و آلودگی زیاد توسعه نمی‌یابد. هر نوع وقفه در رشد اسپات‌ها در زیر غلاف‌های برگ، شانس نفوذ قارچ به داخل آن‌ها را افزایش می‌دهد.
 

کنترل و مبارزه

– هرس برگ و بقایای خوشه و تکریب
– جمع‌آوری و از بین بردن بقایای گیاهی و علف‌های هرز
– استفاده از گرده سالم
– ضدعفونی ابزار و ادوات باغبانی
– استفاده از ارقام مقاوم (ارقام حلاوی و مکتوم از ارقام مقاوم و ارقام اشرسی، برحی، دیری، چبچاب، خستاوی، شکر و زاهدی از ارقام نیمه حساس و ارقام سایر (استعمران)، بریم، خضراوی و گنطار از ارقام بسیار حساس می‌باشند).
– احداث زهکش
– آبیاری مناسب
– روش مناسب کاشت و رعایت فاصله کاشت
– کوددهی بهینه و تقویت درختان نخل با کودهای ماکرو و میکرو مخصوصاً کود فسفیت پتاسیم 
– در صورت پیش‌بینی وقوع بیماری می‌بایست پس از اولین بارندگی یا در اوایل آذرماه پس از عملیات هرس از مخلوط بردو 3 تا 5 در هزار یا سموم اکسی کلرور مس 1 در هزار و یک ماه قبل از ظهور اسپات‌ها در اوایل اسفندماه با سموم قارچ‌کش سیستمیک مناسب مثل تیوفانات متیل، تیابندازول به غلظت 2 در هزار و یا پروپیکونازول 1 در هزار استفاده شود.