تولید و پرورش چغندر قرمز ( لبو )

زمان جوانه زنی بذر : 5 تا 10 روز
زمان باردهی گیاه : 50 تا 60 روز
دمای جوانه زنی : 16 تا 18 درجه
نور مناسب گیاه : 6 تا 8 ساعت
عمق کاشت بذر : 2 سانتی متر
دوره زندگی : یک ساله
فصل کاشت : پاییز

اصل و قدمت

اصل این گیاه از اروپا در اطراف دریای مدیترانه است. رومی‌ها و یونانیان قدیم دو نوع چغندر (یکی قرمز و دیگری سفید) می‌شناخته‌اند ولی به عنوان سبزی، از قرن سوم مسیحی مورد مصرف قرار گرفت.

اهمیت

از نظر اقتصادی و کشاورزی، کاشت و مصرف و حمل و نقل و به ویژه پختن چغندر (لبو) و فروش آن در فصل پاییز و زمستان بسیار متداول است و به ویژه در سال‌های اخیر که قیمت آن بالا رفته درآمد نسبتاً خوبی عاید سبزی‌کاران می‌کند. البته این مقدار به جز مصرف چغندر در خانه‌ها، غذاها، سالاد و غیره می‌باشد.

گفته می‌شود خام آن به اندازه عسل خاصیت دارد، پاک‌کننده دستگاه گوارش است و به هضم غذا کمک می‌کند. سودمندترین اعضای چغندر، بعد از ساقه و غده آن، برگ است.

مشخصات بتانیکی:

گیاهی دوساله است که در سال اول کاشت، غده آن تشکیل می‌شود و اگر ریشه غده‌ای آن را در زمین باقی گذارید ساقه هوایی آن ظاهر شده، به گل می‌رود.

چغندر لبویی، گیاهی دو لپه از خانواده اسفناجیان و از جنس بتا و گونه بتاوولگاریس و واریته بتاوولگاریس واریته اسکولنتا است.

ریشه: ریشه آن محوری است و در پایین یقه گیاه، تشکیل غده قرمز رنگ گرد کم و بیش بزرگی می‌نماید که شکل آن در ارقام مختلف از کروی گرد خوابیده تا مخروطی فرق می‌کند.

ساقه: معمولاً در سال دوم زندگی گیاه ظاهر می‌شود. سطح ساقه سبز رنگ و شیاردار و یک‌ساله است. پس از گل دادن و رسیدن میوه و دانه، خشک می‌شود و از بین می‌رود.

برگ‌ها: برگ‌ها با دمبرگ‌های بلند و قرمز تیره‌رنگ خود، از ناحیه طوقه و از روی غده ظاهر می‌شوند و به صورت گروهی و بسته به نژاد چغندر کم و بیش افراشته هستند.

گل‌ها: سبز رنگ هستند.

دانه: نسبتاً ریز است و غالباً گروهی از دانه به هم چسبیده می‌باشند. بذر چغندر دارای قوه نامیه بالایی است و در شرایط مساعد براحتی می‌روید و خیلی زود رشد است.

انواع

به علت کثرت انواع چغندر، چند نوع خارجی چغندر سالادی را نام می‌بریم:

انواع گرد یا شلجمی

کروسبی بینگ اچ اس 78

کروسبی مصری: غده‌های آن درشت، گرد خوابیده به رنگ قرمز یا زرد-نارنجی و لطیف و خوش‌خوراک و بازارپسند می‌باشد.

دیترویت دارک رد: فوق العاده زیاد کشت می‌شود. خیلی همگن است. شکل غده آن گرد کروی یا خوابیده با پوست صاف و پر محصول می‌باشد.

دیترویت2

دیترویت243

پرفکتد دیترویت: برای تهیه کنسرو مناسب است. دارای رنگ داخلی بهتر و شکل کروی در سنین اولیه است.

چغندر بولتاردی: رنگ غده آن قرمز و خوش‌رنگ؛ پوست غده آن خیلی صاف و شکل غده گرد کروی همگن است. بازار پسندی خوبی دارد.

توپ کوچولو: سریع الرشد است و می‌توانید آن را از 15 تیر تا 20 مرداد بکارید و برداشت آن را از وسط مهر تا نیمه آذر انجام دهید. غده‌های آن کوچک و همگن و پوست آن صاف است.

انواع کشیده یا استوانه ای

هاف لونگ بلود: برای مصرف تازه

لونگ دارک بلود: طول ریشه آن ممکن است به 30 سانتی‌متر برسد.

چغندر کشیده قرمز فورونو

چغندر کشیده قرمز لوما

آموزش کاشت بذر چغندر قرمز

چغندر لبویی را در مناطق سرد و معتدل اوایل اسفند و در مناطق گرم اواخر تابستان و شهرهای گرمسیری که زمستان های گرمی دارند در اواخر پاییز اقدام به کاشت می کنند.

مرحله ی اول آماده سازی زمین کاشت است ابتدا مقداری کود دامی پوسیده بر بستر کشت ریخته و خاک را زیر و رو کنید تا نرم و یکنواخت شود.

خاک چغندر لبویی باید دارای زهکشی خوبی باشد، خاک های سنگین باعث بد فرم شدن ریشه می شود.

اگر هنگام کاشت چغندر لبویی در اوایل بار  با شرایط خاصی روبرو شویم و سرما برای مدت طولانی ادامه داشته باشد ممکن است به گل (بذر) برود.

قبل از کاشت بهتر است بذر ها به مدت ۱۲ تا ۲۴ ساعت در آب خیس بخورد.

بذر ها را در عمق ۳ تا ۴ سانتی متری بکارید و بر روی آن خاک نرم بریزید، تا قبل از جوانه زنی نباید اجازه دهید خاک کاملاً خشک شود، آبیاری های اولیه باید به آرامی صورت پذیرد تا بذرها جابجا نشود.

جوانه زنی معمولاً در شرایط مناسب و طی ۳ تا ۵ روز اتفاق می افتد.

چغندر را معمولاً به دو صورت دست پاش و ردیفی می کارند.

روش دست پاش:

در روش دست پاش بذرها را به طور یکنواخت بر روی سطح خاک ریخته و بر روی آن خاک نرم میریزیم یا با شن کش سطح خاک را زیر رو رو می کنیم تا بذر ها زیر خاک برود.

بعد از رشد چغندر ها و هنگامی که طول جوانه ها به ۷ سانتی متر رسید، اقدام به تنک کردن (حذف بوته های اضافه و کاهش تراکم چغندر ) می کنیم، به این صورت که تربچه ها را با فاصله ی ۸ تا ۱۰ سانتی متر در نطر میگیریم و گیاهانی که در بین آنها روییده اند را حذف میکنیم.

روش کاشت ردیفی:

در این روش فاصله ی ردیف ها را ۳۰ تا ۴۵ سانتی متر و فاصله بین بوته ها را ۸ تا ۱۰ سانتی متر  در نظر می گیریم.

همانند روش قبل بذرها ر ا در عمق ۳ تا ۴ سانتی متر میکاریم.

آبیاری چغندر باید به گونه ای باشد که سطح خاک خشک نشود و غرق آبی هم نباشد.

زمین کاشت چغندر لبویی باید عاری از هر گونه علف هرز باشد.

برداشت چغندر لبویی هنگامی فرا می رسد که قطر آن بین ۳ تا ۵ سانتی متر باشد، البته تا قطر ۷ سانتی متر نیز قابل قبول است ولی بیشتر از این باعث سخت شدن و خشبی شدن شده و از کیفیت آن می کاهد و به پوکی ریشه ها می انجامد.

کاشت چغندر یکی از پر درآمدترین کشاورزی ها برای کشاورزان به شمار می رود به خصوص در فصل های پاییز و زمستان. چغندر گیاهی دوساله است و از نوع دولپه ای ها به شمار می‌رود. ریشه چغندر الگوی محوری دارد، ساقه چغندر در سال دوم کاشت آن رشد میکند، ساقه آن به رنگ سبز است و پس از گل دهی چغندر از بین می‌رود. برگ های چغندر نسبتا بلند و به رنگ قرمز تیره هستند و می‌توانند بسته به نوع چغندر نوع گروهی یا تکی داشته باشند.

کاشت چغندر

زمین کاشت چغندر باید کاملاً نرم باشد، بهتر است برای کاشت چغندر مناطقی را برای کاشت بذر انتخاب کنید که احتمال یخ‌زدگی و سرمازدگی در زمستان کم باشد؛ زیرا چغندر در‌ مناطقی با آب و هوای مدیترانه ای کاشت و پرورش میابد.

کاشت چغندر از اوایل ماه اسفند شروع می‌شود و تا اواخر ماه فروردین ادامه دارد‌. دقت داشته باشید که بذر کاری در ماه گرم سال مانند اردیبهشت محصولی درجه دو را از نظر رنگ و مزه تحویل شما میدهد.

روش‌کاشت مناسب برای کاشت چغندر به روش کاشت خطی انجام میشود؛ کاشت خطی به این صورت است که ردیف های کاشت با فاصله ۵۰ سانتی متر از یکدیگر انتخاب می‌شود و فاصله بذر ها از یکدیگر حدود ۱۰ سانتی متر است.

روش های کاشت چغندر

قبل از کاشت بذر بهتر است بذر ها را داخل آب به مدت ۲۴ الی ۳۶ ساعت قرار دهید و سپس اقدام به کاشت بذر کنید. بذر ها را در عمق دو سانتی متری بکارید. روش های کاشت برای کاشت چغندر بسته به نوع بذر، تجهیزات و ماشین آلات، شرایط محیطی متفاوت است‌ که برخی از آنها را در ادامه نام میبریم:

• کاشت چغندر به صورت نواری
• کاشت روی پشته ها
• کاشت با استفاده از دستگاه های بذر کاری
• کاشت سنتی
• کاشت ردیفی

عوامل موثر در کاشت چغندر

شرایط محیطی

کاشت چغندر در بسیاری از مناطق ایران انجام می‌شود ولی بیشتر در مناطقی با آب و هوای معتدل و نیمه خشک صورت میگیرد. برخی از شهر های ایران که در آنها کاشت چغندر انجام می‌شود عبارتند از: خوزستان، فارس، کرمان، آذربایجان، کردستان، جیرفت، خراسان، اصفهان، البرز.

بهتر است برای محصول دهی بهتر کاشت چغندر را در مناطق سرد و مرطوب انجام دهید؛ زیرا کاشت چغندر در هوای گرم باعث کاهش قند آن می‌شود. همچنین کاشت چغندر در هوای گرم باعث کاهش رنگ قرمز ریشه و باعث میشود ریشه به رنگ سفید تغییر رنگ دهد.

کود دهی مناسب برای کاشت چغندر

کود دهی به چغندر یکماه پس از کاشت انجام می‌شود. که علاوه بر تقویت چغندر، رشد آن را هم تسریع می‌بخشد. کود دهی مناسب چغندر باعث افزایش عملکرد و کیفیت آن می‌شود. باید توجه داشته باشید که کود دادن به چغندر با توجه به نیاز خاک، شرایط محیطی و تغذیه گیاه انجام می‌شود.

گیاه چغندر برای رشد و تامین انرژی و همچنین برای ذخیره قند در غده های خود نیازمند عناصر معدنی مانند نیتروژن، فسفر و پتاسیم است. به همین دلیل کود دهی جزو مراحل مهم در کاشت چغندر به حساب می آید.

خاک

کاشت چغندر در خاک های حاصلخیز سبک و لیمونی عمیق انجام میشود. زیرا ریشه چغندر نیاز دارد تا آزادانه رشد کند. در فصل کاشت چغندر، کشاورزان برای به دست آوردن محصول دیررس چغندر را در خاک های لیمونی سنگین می‌کارند، این خاک ها می توانند گرما و رطوبت را تا مدت زیادی در خود نگه دارند.

همچنین برای به دست آوردن محصول زودرس چغندر را در خاک های سبک می‌کارند، این‌ نوع خاک های لیمونی زود گرم میشوند و همین امر باعث نمو سریع چغندر می‌شود. البته باید توجه داشته باشید که خاک انتخابی شما حتما دارای عناصری مانند فسفر، پتاسیم و نیتروژن باشد که برای رشد چغندر بسیار ضروری هستند.

رطوبت مورد نیاز برای کاشت چغندر

چغندر جزو آن دسته از گیاهانی است که در برابر شرایط محیطی مقاومت خوبی دارد، اما باید توجه داشته باشید که در کاشت چغندر برای داشتن محصولی سالم و باکیفیت نیازمند آبیاری مناسب در مراحل رشد آن هستیم.

مراحلی مانند جوانه زنی و رشد ریشه از آن دسته مراحلی در کاشت چغندر هستند که آبیاری بیشتری نیاز دارند. آبیاری منظم باعث رشد بهتر گیاه و تولید قند چغندر می‌شود. بهتر است برای آبیاری چغندر از آبیاری قطره ای استفاده کنیم؛ زیرا آب به صورت بهینه مصرف می‌شود و از هدر رفتن آب جلوگیری می‌شود.

مبارزه با آفات و بیماری های چغندر

در کاشت چغندر باید به این نکته توجه کنید که چغندر مانند دیگر گیاهان ممکن است دچار بیماری و آفات مختلفی شود، بنابراین بهتر است در تمام مراحل رشد آن را بررسی و مدیریت کنید تا دچار آفات و بیماری نشود. برخی از این بیماری ها را در ادامه برای شما معرفی می‌کنیم:

• کرم برگ‌خوار
• مگس چغندر
• سفیدک پودری
• زنگ چغندر

برخی از راه های جلوگیری و مبارزه با این آفات و بیماری ها ایجاد تناوب زراعی، حذف علف های هرز، از بین بردن گیاهان آلوده به آفات و بیماری ها و استفاده از قارچکش ها و سموم شیمیایی هستند که کمک بسیاری به کشاورزان در زمینه مبارزه با آفات و بیماری ها می‌کنند.

بهترین زمان برای برداشت چغندر

پس از کاشت چغندر و انجام یکسری از مراقبت های نوبت به برداشت چغندر میرسد، برداشت پس از ۳ الی ۴ ماه از کاشت چغندر شروع می شود، بهتر است هنگام برداشت به قطر ریشه توجه کنید، بهتر است برداشت زمانی باشد که قطر ریشه به ۸ الی ۵ سانتی متر رسیده باشد که نشان دهنده بهترین کیفیت چغندر است.

برداشت چغندر در زمین های کوچک با دست انجام می‌شود، به این صورت که ساقه و ریشه را به آرامی از خاک بیرون می آورند. در زمین های بزرگ تر با استفاده از دستگاه های صنعتی انجام می‌دهند. یکسری علائم در چغندر وجود دارد که نشان دهنده زمان برداشت آن است، برخی از آنها مانند زرد شدن برگ های بالغ، کند شدن رشد برگ های جوان تر و اندام هوایی گیاهان است.

معرفی انواع رایج چغندر

گیاه چغندر هم مانند دیگر گیاهان دیگر دارای انواع و اقسام‌ مختلفی هستند که با توجه به مکان و شرایط محیطی در‌ کاشت چغندر به ما‌ کمک میکند در ادامه مقاله برخی از آنها را معرفی میکنیم:

چغندر قند

گیاه چغندر قند جزو آن دسته از پرمصرف ترین انواع چغندر به حساب میرود. از ویژگی های ظاهری این گیاه می‌توانیم رنگ سفید مایل به زرد آن را نام ببریم. چغندر قند شکل بیضی یا دایره ای دارد و همچنین اندازه آن متوسط است و برگ های سبز تیره دارد.

چغندر قند برای رشد نیازمند آب و هوای معتدل و سرد است به همین دلیل در فصل های بهار و پاییز کاشت میشود. خاک مورد نیاز برای کاشت چغندر قند، خاک سبک و زهکشی شده است. همچنین این‌ گیاه نیازمند آبیاری منظم به خصوص در زمان رشد ریشه است.

چغندر علوفه ای

از دیگر انواع چغندر است که در مناطقی با آب و هوای سرد و معتدل رشد میکند. خاک مورد نیاز برای کاشت چغندر، خاک رسی و شنی با مواد آلی زیاد است، زمان کاشت چغندر علوفه ای فصل بهار است و نیازمند آبیاری کمتری نسبت به چغندر قند است.

از ویژگی های ظاهری این گیاه شکل تخم مرغی و بزرگ، رنگ های سفید، نارنجی و زرد و اندازه بزرگتر آن نسبت به سایر چغندر ها را می‌توانیم نام ببریم. همچنین این نوع چغندر برگ هایی کشیده و بلند دارد.

چغندر لبویی

نام دیگر‌آن چغندر قرمز هم هست و در آب و هوای معتدل کاشت و پرورش میابد. خاکی که برای کاشت چغندر لبویی انتخاب می‌شود، خاکی است با هوموس فراوان و زهکشی مناسب است. کاشت چغندر لبویی در اوایل بهار یا پاییز شروع می‌شود. آبیاری مناسب برای پرورش آن آبیاری کم ولی عمیق است. این نوع چغندر به رنگ های قرمز، بنفش و ارغوانی دیده می‌شود. شکل گرد و اندازه متفاوتی از کوچک تا متوسط دارد‌. برگ های آن سبز رنگ با رگه هایی از قرمز هستند.

چغندر برگی

این دسته از چغندر در آب و هوای معتدل رشد می کند، خاکی که برای کاشت چغندر برگی استفاده می‌شود، خاکی غنی از مواد آلی و زهکشی مناسب میباشد. زمان کاشت چغندر برگی فصل بهار و تابستان است و آبیاری مناسب برای این چغندر، آبیاری منظم است که از خشکی برگ های آن جلوگیری می‌کند.

از ویژگی های ظاهری این چغندر رنگ ساقه آن به رنگهای زرد، سفید و قرمز دیده می‌شود همچنین برگ های آن پهن و به رنگ سبز تیره هستند، ساقه های این نوع چغندر ۲۰ الی ۳۰ سانتی متر رشد میکنند.

جدول انواع چغندر و ویژگی‌های آن‌ها

کلام آخر

چغندر یکی از محصولات کشاورزی ارزشمند با کاربری‌های متعدد در صنایع غذایی و دامداری است. موفقیت در کاشت و پرورش این گیاه به رعایت نکات دقیق در مراحل مختلف از آماده‌سازی زمین، کاشت بذر، آبیاری تا برداشت وابسته است.

عوامل محیطی مانند نوع خاک، دما و میزان رطوبت نقش مهمی در کیفیت و کمیت محصول دارند. همچنین کوددهی صحیح و مدیریت بهینه آفات و بیماری‌ها برای دستیابی به محصول باکیفیت ضروری است.

انواع مختلف چغندر (چغندر قند، علوفه‌ای، لبویی و برگی) هر یک دارای ویژگی‌ها و شرایط کشت خاص خود هستند که متناسب با هدف کشاورزی و شرایط آب‌وهوایی انتخاب می‌شوند.

در نهایت، رعایت اصول کاشت و مدیریت بهینه مراحل رشد، نقش تعیین‌کننده‌ای در بهره‌وری و سودآوری این محصول دارد و می‌تواند به کشاورزان در دستیابی به بازدهی اقتصادی بالا کمک کند.

در این راهنمای جامع، تجربیات موفق کشاورزان و روش‌های علمی کوددهی چغندر را برای دستیابی به محصولی با کیفیت و عملکرد بالا با شما به اشتراک می‌گذاریم.