- هیچ محصولی در سبد خرید نیست.
نحوه کاشت بذر نعناع
اصل و منشاء و ارزش غذایی نعناع
نعناع از واژه لاتین mentha گرفته شده که ریشه در واژه یونانی minthe دارد. نعناع را بومی اوراسیا، شمال آمریکا، آفریقای جنوبی و استرالیا میدانند. اسانس نعناع و منتول بهطور گستردهای در صنایع ادویهای و چاشنیها، شیرینیپزی، صنایع آرایشی و بهداشتی و بهتازگی در رایحه درمانی بهکار میرود. نعناعها افزون بر مصرف تازهخوری، بهصورت خشک شده نیز مصرف میشوند و اسانس نعناع یکی از پرمصرفترین اسانسهای گیاهی در جهان است. جنس نعناع و چندین گونه معطر آن که امروزه در سراسر دنیا کشت و کار میشوند، افزون بر مصارف سنتی طعمدهندگی به غذاها، با کاربردهای دارویی خود بهویژه برای درمان سرماخوردگی، تب و ناراحتیهای گوارشی و قلبی عروقی شناخته میشوند.
مشخصات گیاهشناسی
خانواده گیاهی نعناع (تیره نعناع) نزدیک به 120 جنس و 3500 گونه را شامل میشود. نام قدیمی این تیره Labiatae است و به گیاهانی اشاره دارد که گلهایی با گلبرگهای نامنظم دارند و گلبرگهای آن بیشتر در لب بالایی و لب پایینی بههم چسبیدهاند. از این رو به آنها لَبدیسان میگفتند.
خاک مورد نیاز
بهترین نوع خاک برای رشد نعناع خاکهای عمیق با زهکشی مناسب و بافت سبک، مواد آلی خوب و pH در محدوده 6 تا 7/5 است. اگرچه نعناع خاکهای با زهکش مناسب را ترجیح میدهد ولی به خاکهایی نیاز دارد که بتوانند در زمان میان دو آبیاری، رطوبت کافی در خود نگه دارند. خاکهایی که دارای ماسه بسیار هستند به آبیاری تکمیلی بیشتری برای حفظ رطوبت ریشهها نیاز دارند. خاکهای رسی نیز نفوذ ریشه را کاهش داده و به دلیل نگه داشتن طولانیمدت رطوبت میتوانند سبب پوسیدگی ریشه شوند.
خاک میتواند از نظر مواد آلی غنی بوده، یا ضعیف و ماسهای باشد. تنها باید اطمینان یافت که از زهکشی مناسبی برخوردار باشد. برای افزایش زهکشی، توصیه میشود به خاکهای سخت و فشرده، یک کمپوست سبک افزوده شود. اگر خاک تا اندازهای فقیر است، بهتر است سالانه با مواد آلی کوددهی شود و پس از هر برداشت، کود آلی به خاک افزوده شود.
نور
گیاهان نعناع به تابش آفتاب کمابیش سازگار هستند و در مناطقی با آفتاب کامل یا کمی سایه رشد میکنند و برای گلدهی به کمینه دمای 21 درجه سلسیوس نیاز دارند و همه نعناعها در نقاط خنک و مرطوب و در سایه آفتاب رشد میکنند، ولی آفتاب کامل را هم تحمل میکنند. در اوج گرمای تابستان باید از آبیاری کافی اطمینان یافت و برای جلوگیری از گلدهی و تشویق رشد جدید، پیاپی باید آنها را برداشت کرد.
درجه حرارت
نعناع را میتوان در بیشتر نقاط کشور کاشت ولی مناطق بسیار سرد برای کشت این گیاه مناسب نیستند. نعناع در 2 تا 3 درجه آغاز به رشد میکند ولی دمای مطلوب برای رویش نعناع 10 درجه است. تغییرات روزانه و فصلی دما نه تنها بر رشد نعناع، نمو گیاه و کیفیت اسانس، که بر بقای گیاه نیز تاثیرگذار هستند. برای نمونه سرمای شدید در ماههای زمستان حتی اگر دما در فصل رشد مناسب باشد، به گیاه آسیب میرساند. تحمل گونههای مختلف نعناع به سردی متفاوت است. نعناع دشتی اسکاتلندی و نعناع فلفلی نسبت به سرما بردبارتر از نعناع دشتی بومی هستند. درجه حرارت تاثیر چشمگیری بر نعناعهایی دارد که برای تولید اسانس کشت میشوند. دمای مناسب برای رشد و افزایش اسانس 18 تا 20 درجه است.
تغذیه
تغذیه صحیح و کافی یکی از اصول اساسی در پرورش گیاهان بهویژه نعناع است. اگرچه تغذیه کافی برای گیاه ضروری است ولی کشاورزان باید از مصرف بیش از اندازه کودها خودداری کنند. عناصر غذایی تاثیرگذار بر رشد نعناع عبارتند از: نیتروژن، پتاسیم (K)، پتاس (KOH)، فسفر (P)، گوگرد (S) و اصلاحکنندههای خاک
آبیاری
کمبود آب و بهویژه تنش آبی در فصل رشد برای پایداری و تولید گیاهان جنس نعناع خطر جدی است. زیرا ریشههای گونههای نعناع، ذخیره آب محدودی دارند. افزون بر این، ریشههای فعال آن در عمق 15 تا 20 سانتیمتری نزدیک سطح خاک گسترش مییابند. جدا از نظام ویژه ریشهای در نعناع، بهدلیل وجود شاخههای زیاد و برگهای کمابیش بزرگ، نیاز آبی در مراحل آغازین و میانی رشد و نمو بالاست، از این رو آبیاری چندباره در فواصل زمانی کوتاه برای این گونهها توصیه شده است. کاهش دسترسی به آب در نعناع در تابستان به آسیب شدید در این گیاه میانجامد. همچنین آبیاری کافی پس از برداشت تا آغاز بارندگیهای پاییزه، سبب بهبود نظام ریشه و حفاظت از گیاه در زمستان میشود.
شیوههای آبیاری در نعناع متفاوت است و بسته به تامین نیاز آبی گیاه دارد. روشهای آبیاری ثقلی، قطرهای، بارانی و شیاری از متداولترین روشهای آبیاری هستند. درباره آبیاری بارانی بهخاطر کاهش کارکرد اسانس نعناع نظرات منفی وجود دارد. بهنظر میرسد که بهترین شیوه آبیاری در ایران بهدلیل کمبود منابع آبی، استفاده از آبیاری تحت فشار بهروش نواری (تیپ) باشد. مزیت این روش در مصرف آب کمتر و خطی بودن کاشت آن است که امکان برداشت ماشینی با دروگرها وجود دارد.
فصل بهار و تابستان (فصول گرم): در این فصول که دمای هوا بالاست، نعناع نیاز به آبیاری بیشتری دارد. معمولاً دو بار در روز (صبح و عصر) آبیاری کافی است. خاک باید همیشه مرطوب باشد، اما نه بهقدری که آب در گلدان یا خاک جمع شود. در صورت مشاهده خشکی سطح خاک، آبیاری بیشتری انجام دهید.
فصل پاییز و زمستان (فصول سرد): در فصول سرد سال، نعناع به آبیاری کمتری نیاز دارد. آبیاری یک یا دو بار در هفته کافی است، زیرا در این زمان رشد گیاه کاهش مییابد و سرعت تبخیر آب نیز پایین است. توجه کنید که آبیاری در فصل زمستان باید کمتر از تابستان باشد تا از گندیدگی ریشهها جلوگیری شود.
علت زرد شدن برگ های نعناع
در صورتی که طبق روش های مراقبتی گفته شده برای پرورش گیاه پیش رفتهاید، ولی شاهد تغییر رنگ و ریزش برگ نعناع هستید، نگران نباشید. علت زرد شدن برگ نعناع را میتوانید از دلایل زیر پیدا کنید.
آبیاری بیش از حد
از دلایل شایع زرد شدن برگ گیاهان، آبیاری بیش از حد یا آبیاری آن به مقدار کم است. اگر به گیاه آب کافی نرسد با خشک شدن خاک، برگهای گیاه میریزد. در این وضعیت، تعداد دفعات آبیاری گیاه را بیشتر کنید؛ با انجام این کار، بعد از مدتی برگهای گیاه از زرد به رنگ واقعیشان تغییر ظاهر میدهند.
کمبود نور
در حالتی که برگهای پایینی گیاه نور کمی دریافت کند، معمولا قبل از ریزش، شروع به زرد شدن میکنند. در صورت عدم تابش نور به برگهایی که روبهروی نور نیستند، میتوانید با چرخاندن گیاه، برگهای زرد شده را در معرض نور قرار دهید. برای جلوگیری از زرد شدن برگها، بهتر است هر چند وقت یک بار، گلدان را بهمنظور دریافت نور جابهجا کنید.
پژمردگی قارچی
ممکن است گیاه دچار بیماری پژمردگی قارچی به نام ورتیسیلیوم شود. از نشانههای این بیماری لوله شدن و پیچ خوردن برگهای بالایی گیاه و توقف رشد آن است. بهترین راهکار برای جلوگیری از ابتلای گیاه به این بیماری، استفاده از خاکهای استریل و عاری از هر گونه بیماری است. در صورت ابتلای گیاه به این بیماری، باید اقدام به تعویض خاک کرده و گیاه را با اسپری قارچکش ضدعفونی کنید.
شته از دلایل زرد شدن نعناع
هنگامی که برگهای گیاه لوله شوند، آنها چروک یا زرد خواهند شد. در این وضعیت، روی برگها را بررسی کنید و به دنبال شته بگردید. شتهها موجوداتی ریز و به رنگهای زرد، سبز، مشکی یا تناژهایی از این رنگها هستند. شتهها با مکیدن شیره گیاه باعث نابودی آن میشوند. برای از بین بردن شتهها میتوانید آنها را به کمک فشار آب، صابونهای حشرهکش، سموم ارگانیک یا پنبه آغشته به الکل از بین ببرید.
زنگ قارچی
از دیگر بیماریهای قارچی، زنگ زدگی نعناع است. نشانه این بیماری، ایجاد تاولهایی به رنگ زنگ زدگی آهن روی سطح زیرین برگها است. برای درمان زنگ قارچی میتوانید از سموم شیمیایی استفاده کنید. در بهترین حالت بهتر است، نعناعهایی که به این بیماری مبتلا شدهاند را جدا کنید تا سایر نعناعها به بیماری مبتلا نشوند.
بیماری ویروسی
علت دیگر ظهور لکههای زرد روی برگهای گیاه و ریزش آن، بیماری ویروسی است. از علائم این بیماری، بد شکل شدن برگها یا ریشه و کم رنگ شدن گلها به شمار میآید. تاکنون درمان قطعی برای بیماریهای ویروسی گیاهان پیدا نشده، پس بهتر است گیاه آلوده را در سریعترین زمان از بین ببرید تا از ادامه بیماری به سایر برگها جلوگیری شود.
سفیدک پودری
سفیدک پودری یک نوع بیماری است که در آن قارچی روی گیاه رشد میکند. با پدیدار شدن ساختارهای خاکستری قارچی بر روی برگها، گیاه به بیماری سفیدک پودری درگیر شده است. برای کنترل و درمان بیماری باید از چندین سم شیمیایی استفاده کرد. توجه کنید، سمپاشی باید ۳۰ روز قبل از برداشت محصول انجام شود. اگر به زمان سمپاشی دقت نکنید، سم درون بافت گیاه باقی میماند.
برداشت محصول
هنگامی که بلندی گیاهان نعناع به 20 تا 30 سانتیمتر رسید، قابل برداشت هستند. اغلب از زمان بذرکاری دو ماه طول میکشد تا برداشت شود. ولی اگر کاشت ریزوم انجام شده، زمان کمتری طول میکشد تا به برداشت برسد. توصیه شده که برای جلوگیری از ضعیف شدن گیاهان و از بین رفتن آنها، در هر چین بیش از یک سوم گیاه برداشت نشود.
ارقام مهم نعناع
جویباری، وحشی، زنجبیلی، اسبی، فلفلی، خالواش، اسمیت، دشتی و …