کاشت نخود فرنگی

نخود فرنگی از سبزیجاتی است که از دانه آن استفاده می‌شود و از نباتات فصل سرد است و نسبت به سرما مقاومت زیادی دارد.

نخود فرنگی هر چند به شکل تازه هم به مصرف می‌رسد اما بیشتر برای کنسروسازی و تهیه نخود فرنگی یخ‌زده کشت می‌شود.

نخود فرنگی امروزه در کلیه نقاط دنیا کشت می‌شود و چهارمین مقام را از نظر وسعت کشت در بین سبزی‌ها داراست.

مشخصات گیاه‌شناسی

گیاهی است از جنس نخود سبز و از خانواده بقولات.

نخود فرنگی گیاهی یک ساله است و دارای ساقه نازک و رونده می‌باشد که به وسیله پیچک به قیم می‌پیچد.

گل و میوه: گل و میوه نخود فرنگی از نظر شکلی شبیه لوبیا است.

ساقه: ساقه در بعضی ارقام ایستاده و در بعضی دیگر خوابیده است و ارتفاع آن بین 15 تا 200 سانتی‌متر متغیر است.

ریشه: ریشه این گیاه، گاه تا عمق بیش از یک متر هم در زمین فرو می‌رود. حدود 80 درصد سیستم ریشه‌ای در سطح‌الارض قرار دارد که مملو از باکتری‌های ریزوبیوم است که می‌توانند ازت هوا را جذب کنند.

ارقام نخود فرنگی

نخود فرنگی آلمانی: پا متوسط و زودرس است.

نخود فرنگی آلاسکا: پا کوتاه و زودرس است.

نخود فرنگی سروو: پا متوسط و نیمه دیررس است.

هر سه رقم فوق در ایران (کرج) کاشته و آزمایش شده است.

نخود فرنگی یا نخود سبز (Pisum sativum) بومی منطقه مدیترانه است و یکی از قدیمی‌ترین گیاهان زراعی محسوب می‌شود. یک گیاه یک‌ساله است. از کاشت بذر تا برداشت محصول، معمولاً بین 60 تا 70 روز طول می‌کشد. پس از برداشت محصول نخود فرنگی، گیاه خشک شده و باید برداشت شود تا زمین برای کاشت بعدی آماده شود.

در کشور ما نیز ، نخود فرنگی در مناطق مختلفی کشت می‌شود، اما برخی از استان‌ها به دلیل شرایط اقلیمی و خاک مناسب، به عنوان مناطق اصلی کشت نخود فرنگی شناخته می‌شوند. استان‌های کرمانشاه، کردستان، آذربایجان شرقی و لرستان از جمله مهم‌ترین مراکز تولید نخود فرنگی در ایران هستند.

مراحل کاشت نخود فرنگی

1. انتخاب بذر

بذری را که برای کاشت انتخاب می‌کنید باید:

– سالم و عاری از هر نوع بیماری باشد.
– از نوع مرغوب و پرمحصول باشد.
– نسبت به بیماری‌های نخود شایع در منطقه، مقام باشد.
– آماده کردن بذر قبل از کاشت

قبل از کاشت، بذور نخود فرنگی را باید با یکی از قارچ‌کش‌های مناسب ضدعفونی کنید تا گیاه در ابتدای رشد از خسارت عوامل بیماری‌زا در امان باشد.

کاشت نخود فرنگی:

2. زمان کاشت

نخود فرنگی را زمانی بکارید که هوا خنک است، معمولاً در اوایل بهار یا اواخر زمستان. دمای خاک بهتر است حدود ۱۰-۲۰ درجه سانتی‌گراد باشد.

3. کاشت بذر

بذر نخود زمانی بهترین رشد را دارد که مستقیماً در باغ کاشته شود. بذرها را به مدت ۸ تا ۱۲ ساعت در آب خیس کنید. و سپس در عمق ۲ تا ۳ سانتی‌متری خاک بکارید و فاصله‌ی بین بذرها حدود ۵ سانتی‌متر باشد. فاصله‌ی بین ردیف‌ها نیز حدود ۴۰ سانتی‌متر باشد. بذرها باید در حدود 7-21 روز در دمای خاک 15-20 درجه سانتیگراد جوانه بزنند.

4. آماده‌سازی خاک

نخود فرنگی به خاکی خوب و دارای زهکشی مناسب نیاز دارد. خاک را با کودهای آلی و هیومیک اسید مخلوط کنید تا مواد مغذی لازم را فراهم کنید.  pHخاک باید بین 6 تا 7 باشد.

5. آبیاری

نخود فرنگی به‌ویژه در مرحله‌ی جوانه‌زنی و رشد اولیه به آبیاری منظم نیاز دارد. خاک را مرطوب نگه دارید اما از آبیاری بیش از حد خودداری کنید. زمانی که خاک حدود 5 سانتی متر زیر سطح خشک شد، آبیاری کنید . در اوایل صبح یا اواخر بعد از ظهر آبیاری عمیق انجام دهید. برای جلوگیری از بیماری های قارچی از آبیاری برگ های گیاهان خودداری کنید.

6. کنترل علف‌های هرز

علف‌های هرز را به‌طور منظم از بین ببرید تا نخود فرنگی بهتر رشد کند و مواد مغذی خاک به گیاه اصلی برسد.

7. استفاده از تکیه گاه

استفاده از تکیه‌گاه در پرورش نخودفرنگی باعث می‌شود گیاهان از خاک فاصله بگیرند، جریان هوا بهتر شود، و برداشت آسان‌تر باشد. در اینجا چند نکته برای استفاده از تکیه‌گاه آورده شده است:

1. انتخاب نوع تکیه‌گاه:
   • چوب یا قیم: می‌توانید از چوب‌های بلند یا قیم‌های بامبو استفاده کنید و نخودفرنگی‌ها را به دور آن‌ها بپیچید.
   • توری یا شبکه: یک توری پلاستیکی یا فلزی بین دو میله قرار دهید تا گیاهان بتوانند به آن بچسبند.
   • سیم‌های افقی: چند ردیف سیم موازی به فاصله حدود ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر از هم، بین دو پایه محکم کنید.
2. زمان نصب تکیه‌گاه: تکیه‌گاه را همزمان با کاشت بذرها نصب کنید تا هنگام رشد، گیاهان به‌طور طبیعی به آن متصل شوند.
3. نحوه هدایت گیاهان: وقتی گیاهان جوان شروع به رشد می‌کنند، شاخه‌ها یا ساقه‌ها را به آرامی به سمت تکیه‌گاه هدایت کنید. ساقه‌های نخودفرنگی معمولاً با پیچک‌های خود به‌راحتی به تکیه‌گاه می‌چسبند.
4. ارتفاع مناسب: نخودفرنگی‌های مختلف ارتفاع رشد متفاوتی دارند، اما معمولاً تکیه‌گاهی با ارتفاع ۱ تا ۲ متر کافی است.

این روش نه‌تنها به بهبود رشد گیاه کمک می‌کند، بلکه بهره‌وری فضای کاشت را نیز افزایش می‌دهد.

8. کوددهی نخود فرنگی

به طورکلی، احتیاج نخود فرنگی به کود ازته بسیار کم است، زیرا مانند سایر گیاهان این خانواده ازت هوا را با باکتری‌های موجود در گره‌های ریشه خود جذب نموده، در زمین تثبیت می‌کند.

کود دامی را به مقدار 20 تا 24 تن در هکتار در پاییز سال قبل از کشت همراه با شخم پاییزه با خاک مخلوط نمایید.

از کودهای شیمیایی می‌توانید طبق فرمول زیر به طور خالص استفاده کنید.

ازت خالص 30 تا 40 کیلوگرم در هکتار.

فسفر خالص 60 تا 80 کیلوگرم در هکتار.

پتاس خالص 60 تا 80 کیلوگرم در هکتار.

9. تناوب زراعی نخود فرنگی

تناوب زراعی نقش مهمی در حفظ سلامت خاک و افزایش بهره‌وری محصول دارد. این گیاه به‌عنوان یک لگوم، می‌تواند نیتروژن را به خاک برگرداند و به عنوان یک کود سبز عمل کند.

1. تناوب با غلات : پس از برداشت گندم یا جو، نخود فرنگی کاشته می‌شود. این کار باعث افزایش نیتروژن خاک و بهبود رشد غلات در فصل بعدی می‌شود.

2. تناوب با سبزیجات : نخود فرنگی می‌تواند با دیگر سبزیجات مانند هویج یا سیب زمینی تناوب کشت شود تا از تجمع آفات و بیماری‌ها جلوگیری شود.

3. تناوب با گیاهان علوفه‌ای : کاشت نخود فرنگی با گیاهان علوفه‌ای مانند یونجه می‌تواند خاک را غنی‌تر کرده و همچنین به تأمین علوفه مورد نیاز دام‌ها کمک کند.