- هیچ محصولی در سبد خرید نیست.
درخت زیتون و طرز نگهداری از آن
مشخصات گیاهشناسی
زیتون از خانواده اولئاسه و گیاهی همیشهسبز است. موطن اصلی آن جنوب شرقی آسیا و قسمتی از اقیانوسیه، استرالیا و آفریقاست. گلهای آن کامل هستند ولی در بیشتر آنها تخمدان و مادگی از بین میرود، بدین جهت همیشه تعداد میوه بسیار کمتر از تعداد گل درخت است.
زیتون یک پایه است و گردهافشانی آن توسط باد انجام می شود. میوه زیتون روی شاخههای سال قبل به وجود میآید. برگهای این درخت متقابل، باریک و دائمی هستند. تنه درخت زیتون خیلی نامنظم است و اغلب برجستگیهایی روی تنه و شاخهها مشاهده میشود.
ویژگی های درخت زیتون:
درخت زیتون، از خانواده زیتونیان است و معمولا ارتفاع آن در بالاترین میزان رشد، بین 10 الی 15 متر است. این درخت همیشه سبز است و بسیاری آن را درختی نامیرا می دانند، چرا که حتی در صورت قطع کردن آن هم مجددا رشد کرده و بعد از چند سال میوه می دهد؛ پس کاشت درخت زیتون، را یک سرمایه گذاری پرسود برای چند نسل می دانند.
درخت زیتون، آفتاب دوست بوده و بیش از هر چیز، به نور مناسب احتیاج دارد. به علاوه، باید در زمان کاشت و پرورش آن، به نقشه زمین، فراهم سازی زمین، شخم مناسب و خاک و غیره نیز توجه ویژه ای نشان داد، تا نتایج مطلوبی به دست آید.
آیا کاشت درخت زیتون در باغچه ممکن است؟
از ویژگی های مثبت درخت Olive این است که به راحتی، می توان آن را در باغچه و یا آپارتمان نیز کاشت. تنها شرط مهم برای کاشت زیتون در خانه، آن است که نور به اندازه فراوان به درخت برسد. برای کاشت، استفاده از خاک معمولی هم کفایت می کند؛ زهکشی مناسب را نیز نباید فراموش کرد.
بعد از گذشت حدود یکسال که درخت به رشد افتاد، آن زمان می توان کوددهی را آغاز کرد. در کل پرورش زیتون در باغچه یا آپارتمان، بسیار آسان است.
آب و هوای مورد نیاز
زیتون طالب آب و هوای مدیترانهای است و شرایط مرطوب و نسبتاً گرم را میپسندد. در مناطقی که در زمستان درجه حرارت به صفر نرسد و همچنین در مناطق خشکی که امکان آبیاری کافی در فصل تابستان وجود داشته باشد، میتوان زیتون را پرورش داد.
درخت زیتون گرمای کمتر از 40 درجه سانتیگراد و سرمای تا 10- درجه را تحمل میکند و مقادیر بیشتر و کمتر از طیف حرارتی ذکر شده، به درخت آسیب میرساند.
خاک مورد نیاز
زیتون قدرت تحمل اغلب خاکها را دارد ولی خاکهای عمیق و حاصلخیز با بافت متوسط برای پرورش آن مناسبتر هستند. این گیاه به شوری خاک و رطوبت زیاد، حساسیت نشان میدهد. خاکهای با pH خنثی یا کمی اسیدی برای پرورش زیتون مناسباند و چنانچه در این خاکها مقدار کمی آهک وجود داشته باشد، شرایط برای رشد این گیاه ایدهآل میشود.
ازدیاد
زیتون به وسیله بذر، پیوند، قلمه، خوابانیدن و پاجوش و اخیراً با کشت بافت تکثیر میشود. بهتر است بذر زیتون از هسته میوههای نیمرس آن تهیه شود. زمانی که میوه از سبز به زرد روشن متمایل میشود، میوه را برداشت کرده و هسته آن را در زمین میکارند. میزان بذر لازم بسته به شرایط منطقه از 250 گرم تا 5 کیلو در هکتار متغیر است.
چون هسته زیتون پوست سختی دارد، بهتر است برای قابل نفوذ کردن آن نسبت به آب و هوا، هستهها را به مدت 10-20 دقیقه در محلول کربنات دوسود یک درصد قرارداد و یا آنها را به مدت 10 روز در آب خیس کرد.
پس از آماده شدن بذر، هستهها را به فاصله 25 سانتیمتر از یکدیگر روی پشتههایی که یک متر از هم فاصله دارند، میکارند و در سال بعد هنگامی که نهالها 6-8 برگه شدند، آنها را به خزانه انتظار منتقل کرده و به فاصله 50 سانتیمتر از یکدیگر کشت میکنند. در شهریور ماه همان سال، پیوند شکمی و یا در اسفند ماه آینده، پیوند اسکنه زیرپوستی روی نهالها زده و در اسفند ماه سال بعد آنها را به محل اصلی منتقل میکنند.
برای تکثیر به وسیله قلمه، از قلمههای نیمهخشبی به طول 10-20 سانتیمتر استفاده میشود. بعد از تهیه قلمه دو برگ پایینی آن را کاملاً حذف کرده و نیز نصف سطح سایر برگها را قطع میکنند تا میزان تبخیر به حداقل برسد سپس آنها را در جعبه کاشت و یا شاسی میکارند.
در تمام طول مدت ریشهدار شدن باید رطوبت خاک بستر و نیز رطوبت هوای اطراف قلمهها را در حد اشباع نگاه داشت. گاهی برای تسریع در ریشهزدایی از هورمونهای ریشهزا بهره میگیرند.
نهالهای ریشهدار شده مستقیماً به زمینه اصلی و یا به خزانه دوم منتقل میشوند. در موقع انتقال باید دقت کرد که ریشه در معرض تابش شدید آفتاب و وزش باد قرار نگیرد. این دو عامل میتوانند موجبات خشک شدن نهالهای جوان را فراهم سازند. موقع انتقال نهال بر حسب شرایط منطقه از اواسط زمستان تا اواسط بهار است.
فاصله کاشت نهالها در کشت آبی 8-10 متر و در کشت دیم 2-3 برابر این مقدار در نظر گرفته میشود.
هرس
درختان زیتون به فرم شلجمی تربیت میشوند. باید سعی شود که فواصل بین شاخهها روی تنه مساوی باشد و تا آنجا که مقدور است، شاخههای اصلی به طور افشان و یا زاویه هرچه بازتر نسبت به تنه قرار گیرند.
زیرا سایه زیاد در داخل تاج، باعث صدمه خوردن به شاخههای زیرین میشود. هرس سالیانه به منظور خلوت کردن تاج و جلوگیری از طویل شدن درخت و گاهی برای جلوگیری از تبخیر انجام میشود.
کود مورد نیاز
میزان کوددامی مورد نیاز زیتون، بر حسب وضعیت خاک و مقدار محصول متفاوت است، درختان زیتون پربار، در صورتی که در خاکهای مرطوب کشت شوند، هرکدام به حدود 2/5 کیلوگرم سولفات آمونیوم، 2 کیلوگرم سوپرفسفات، 1/5 کیلوگرم نیتراتآمونیوم نیاز دارند و در صورتی که خاک خشک باشد، حدود دو سوم همین میزان کود برای هر درخت کافی است.
نیاز درخت زیتون به کوددامی با مصرف 80-120 کیلوگرم برای هر درخت برطرف میشود. مصرف بیش از حد نیاز ازت سبب دیررسی محصول میشود.
آبیاری
زیتون در برابر کمآبی مقاوم است. با این وجود کم و بیش، بسته به نوع منطقه باید آبیاری شود. در مناطق گرم و خشک، مقدار آب بیشتری مورد نیاز است. در سالهای اولیه کاشت، نیاز به آب بیشتر است. همچنین انواع زیتون کنسروی نسبت به انواع روغنی به آب بیشتری نیاز دارند، در مناطقی که میزان بارندگی سالانه 400 میلیمتر باشد، میتوان زیتون را به صورت دیم کاشت.
سایر عملیات داشت
از قدیم برای رفع سالآوری زیتون، تنک کردن میوه آن معمول بوده است. موقع تنک کردن از اواخر خرداد ماه تا اواخر تیر ماه و نیز مبارزه با آفات و بیماریها، از جمله عملیات داشت این گیاه هستند.
برداشت
برداشت زیتون ممکن است به منظور تهیه کنسرو و یا روغن انجام گیرد. در صورت اول، برداشت باید با دقت و مراقبت خاصی انجام شود تا دانهها آسیب نبینند. ضمناً میوهای که به منظور کنسرو کردن برداشت میشود، باید از جهت اندازه به حداکثر رشد خود رسیده باشد؛ ولی لازم نیست مقدار روغن آن در حداکثر میزان ممکن باشد. اما در صورتی که زیتون به منظور روغنکشی برداشت میشود، باید کاملاً رسیده و دارای حداکثر روغن باشد.
مراکز اصلی پرورش زیتون در ایران، رودبار و منجیل، هستند و از ارقام مهم زیتون میتوان کوله زیتون، زیتون سیاه، زیتون شامی، خرما زیتون، خارا زیتون و مارا زیتون را نام برد. واریتههای ایتالیایی، اسپانیایی، یونانی، الجزایری و ترکیهای از انواع خارجی زیتون هستند.
مبارزه با آفات و بیماری های زیتون
از جمله آفات مهم زیتون که در ایران شناسایی شده است میتوان شپشک سیاه زیتون، پروانه برگخوار (جوانه خوار) زیتون، پروانه چوبخوار زیتون، کنه گالی زیتون و اخیراً مگس میوه زیتون که بسرعت در چند استان کشور شایع شده و لازم است جهت جلوگیری از شیوع آن نسبت به انتقال نهالهای سالم و با گواهی بهداشت از استانهای دیگر اقدام نمود. از بیماریهای مهم زیتون میتوان پژمردگی ورتیسیلیومی زیتون، بیماری لکه طاووسی زیتون و بیماریهای پوسیدگی قلمه های ریشه دار و نهال جوان زیتون نام برد.
برخی ار افات زیتون و راه های مبارزه با انها:
پسیل زیتون
هرس بهاره یکی از روشهای مبارزه زراعی است. با توجه به اینکه در مواردی هرس پاییزه توصیه می گردد اما این روش فاقد اثر است چون در پاییز حشرات کامل آماده زمستان گذرانی، در روی درخت پناه گرفته اند و با قطع و هرس شاخه ها، این حشرات به لحاظ داشتن قدرت پرواز، جابجا می شوند در حالی که در هرس بهاره، عمدتا در مرحله تخم قرار داشته و بخش عمده آفت دچار تلفات می شوند. حذف پاجوش ها و نرک ها در تابستان، پاییز وزمستان روغن پاشی (روغن های امولسیون شونده) در بهمن ماه به نسبت دو درصد و در صورت نیاز تداوم آن در اسفند ماه به نسبت یک درصد تغذیه گیاهی و تقویت درختان چه به صورت مصرف کودها و مواد آلی و چه به صورت کودهای شیمیایی آبیاری منظم و کافی جهت کمک به دریافت مواد غذایی و جلوگیری از تنش های آبی
مگس میوه زیتون
جمع آوری میوه های آبدار باقی مانده بر رو یا زیر درخت بلافاصله پس از برداشت محصول بیل زدن پای درختان زیتون از ابتدای بهمن ماه تا دهه سوم ماه. هرس جهت انجام تهویه درخت و کنترل علفهای هرز در تمام طول سال و انجام آبیاری به روش قطرهای پای درخت کنترل آفت پسیل زیتون به منظور حذف عسلک به عنوان منبع غذایی حشرات کامل آفت نصب تلههای زرد چسبنده با فرمون جنسی در ارتفاع بالای دو متر و در جهت غرب و جنوب بیرون درختان (در داخل تاج درخت نصب نشوند) به تعداد 3 تا 5 تله در هکتار و یا باغ کوچک و نصب تله پروتئین هیدرولیزات در داخل تاج درخت و دقت بررسی تله ها از دهه دوم خرداد به بعد در صورت افزایش شکار به 30 عدد و یا آغاز تخم ریزی در ارقام حساس (ماری و کنسروالیا در تابستان و زرد در پاییز)، محلول پاشی پروتئین هیدرولیزات به همراه آفت کش به صورت یک ردیف در میان و یا نصف تاج اعمال شود. غلظت پروتئین هیدرولیزات 3 درصد و غلظت آفت کش دلتامترین 5/2 درصد به میزان 1 در هزار توصیه می شود. باید توجه داشت که در سالهای آلوده، برداشت محصول کنسروی تا پایان شهریور و برداشت محصول روغنی تا نیمه آبان بایستی تمام شود.
شپشک سیاه زیتون
استفاده متعادل از کودهای ازته و انجام آبیاری مناسب جهت جلوگیری از افزایش آمینواسید و گردش شیره در درخت هرس منظم شاخه های آلوده و قرار دادن شپشک های موجود روی درخت در معرض نور که بهترین روش کنترل زراعی آفت بوده و موجب کاهش جمعیت آن می شود. استفاده از ارقام مقاوم و متحمل به آفت مانندارقام بومی روغنی، زرد، ماری و شنگه
سوسک چوبخوار زیتون
از روشهای مبارزه زراعی با آفات چوب خوار میتوان به رعایت فاصله کاشت بین درختان جهت استفاده بهتر از مواد غذایی خاک اشاره کرد. نحوه کاشت نهال باید به گونه ای باشد که طوقه (محل اتصال ساقه به ریشه) بالاتر از خام قرار گیرد و اطراف طوقه نباید خاک ریخته شود و برای جلوگیری از تماس طوقه با آب میتوان اطراف آن یک تشتک ایجاد کرد. آبیاری درختان باید به صورت منظم انجام شود و گزارش شده آبیاری کافی و به موقع درختان یکی از موثرترین روشهای کنترل سوسک چوبخوار درختان میوه است. هرس شاخه های مریض و تقویت گیاهان با کود حیوانی از طریق چالکود در فصل زمستان و در بهار با کودهای مایع از طریق محلول پاشی جهت جلوگیری از حمله آفات موثر است
سوسک پوست خوار زیتون
تقویت درختان با استفاده از کود آبیاری حذف سریع درختان آلوده وسوزاندن آنها شناسایی درختان آلوده که قابلیت و استعداد تیمار دارند استفاده از رنگ مخصوص محافظ تنه درختان آبیاری درختان تاعمق مناسب به ویژه درساعات اولیه صبح تشخیص زمان دقیق خروج سوسکهای بالغ جهت انجام سمپاسی با سمومی مثل دورسبان، پرمترین و سوین
سپردار زرد مرکبات
رعایت فاصله مناسب کاشت، که باعث برقراری جریان هوا و تهویه مناسب بین درختان و کاهش جمعیت آفت خواهد شد. عدم احداث باغات در خاک هایی با بافت رسی تا حدودی سنگین و در دره ها و کف رودخانه ها استفاده از سیستم های آبیاری تحت فشار و بازدید منظم قطره چکان ها برای اطمینان از عملکرد درست آنها و هرس منظم شاخه و برگهای آلوده به منظور تهویه مناسب بین درختان و کاهش رطوبت باغ
- مگس میوه
چنان که از نامش پیداست، بیش از هر چیز، محصول و میوه درخت را مورد حمله قرار می دهد. برای مبارزه با آن، می توان به صورت فیزیکی و یا از طریق سمپاشی اقدام نمود.
- بید زیتون
از جمله سخت ترین آفاتی که از بین می روند، می توان به بید اشاره کرد؛ این آفت در سال سه نسل دارد و برای از بین بردن آن، حتما باید از سموم مخصوص شیمیایی استفاده نمود.
- پروانه جوانه خوار
چنان که از نام آن می توان پی برد، این حشره به هنگام جوانه زنی به درخت حمله کرده و جوانه را از بین می برد و ضرر بسیاری را در صورت از بین نرفتن، به باغدار وارد می کند.
- بیماری لکه طاووسی
نوعی قارچ است و در بین باغ ها و درخت زیتون، بسیار رایج است. این قارچ به بخش های سبز رنگ درخت حمله می کند و با افزایش رطوبت و سرما، قوت می یابد.
- بیماری آنتراکتوز
این بیماری به گونه ای که در اثر بروز آن، برگ درخت زرد شده و می سوزد. به علاوه، میوه درخت را نیز از بین می برد. در صورت مشاهده کمترین میزان از این بیماری، باید فورا به درمان آن پرداخت.
