روش کاشت بذر پیاز (  onion )

زمان جوانه زنی بذر : 7 تا 10 روز
زمان باردهی گیاه : 90 تا 110 روز
دمای جوانه زنی : 12 تا 25 درجه
نور مناسب گیاه : 6 تا 8 ساعت
عمق کاشت بذر : 0.5 سانتی متر
دوره زندگی : دو ساله
فصل کاشت : بهار و پاییز

زمان کاشت : فصل پاییز و بهار

اصل و قدمت

کشت و مصرف پیاز توسط قبایل مختلف آسیا، از زمان‌های بسیار قدیم متداول بوده است. زادگاه اصلی آن را مناطق جنوب‌غربی آسیا می‌دانند.

اهمیت

پیاز در ایران کاملاً شناخته شده است. خام یا سرخ کرده‌ی آن در غذاهای مختلف به مصرف می‌رسد.

از اثرات دارویی بارز آن می‌توان به نقش آن در جلوگیری از سرطان، از بین بردن بی‌خوابی، خرد کردن سنگ کلیه و مثانه اشاره کرد.

مشخصات بتانیکی

گیاهی از خانواده سوسنی‌ها است.

واریته‌های مختلف پیاز از جنس آلیوم و گونه آلیوم‌سپا می‌باشد.

پیاز گیاهی دو ساله است یعنی اگر بذر آن را بکارید در سال اول تولید برگ و پیاز می‌کند و اگر در سال دوم همان پیاز را بکارید به گل نشسته، تولید بذر خواهد نمود.

ریشه: افشان و بسیار سطحی است و در شرایط عادی، از 35 سانتی‌متر عمق خاک تجاوز نمی‌کند.

ساقه: علفی، استوانه‌ای و یکساله است که در انتهای آن گل ظاهر می‌شود.

گل‌ها: در یک گل آذین چتری کروی قرار دارند. رنگ گلبرگ‌ها سفید، صورتی یا بنفش است.

بذرها: کوچک، سیاهرنگ و دارای شکل نامنظم می‌باشد و وزن هزار دانه‌ی آن 2.5 تا 4 گرم است.

برای کاشت، از بذور یکساله استفاده کنید زیرا بیشتر بذور بعد از یک سال، قوه‌ی نامیه‌ی خود را از دست می‌دهند.

طبقه‌بندی پیازها

طبقه‌بندی بر اساس رنگ

 رنگ زرد یا قهوه‌ای مناسب سرخ کردن و پخت‌وپز (کباب، شامی، سس، سوپ)

 پیاز قرمز یا ارغوانی مناسب خام خوردن (ترشی، سالاد و ساندویچ)

 پیاز سفید، تردترین و معمولاً تندترین (سالسا، چاشنی)

پیازهای ایرانی

 سفید:‌ پیاز سفید کاشان،‌ سفید قم

 قرمز:‌ پیاز طارم،‌ ری،‌ آذرشهر

 صورتی:‌ پیاز نوشهر

 بنفش:‌ پیاز کهریزک

پیازهای آمریکایی

 زرد:‌ کُره زرد Yellow globe

 سفید:‌ کره سوت پرت سفید South white globe

 قرمز:‌ کره قرمز سوت پرت South port red globe

طبقه‌بندی پیاز بر اساس طول روز

همان‌طور که گفته شد پیاز با توجه به نیازش به نور و دما به سه دسته روزبلند و روزکوتاه و روز متوسط تقسیم می‌شود.

1-   پیازهای روزکوتاه

پیازهای روزکوتاه به کمترین میزان روز نیاز دارند در نتیجه مناسب برای کاشت پاییزه بوده و در روزهایی با طول 11 تا 12 ساعت پیاز به‌خوبی تشکیل می‌شود و 6 تا 7 ماه بعد و در زمستان یا اوایل بهار برداشت می‌شود.

2- پیازهای روز متوسط

آب‌وهوای ملایم و معتدل برای کاشت این نوع پیاز مناسب است و در روزهایی با طول 13 تا 14 ساعت نیاز دارند و معمولاً این نوع پیاز در زمستان کاشته می‌شود و به 5 تا 6 ماه زمان برای رشد نیاز دارد و معمولاً در خرداد یا تیرماه سال بعد برداشت می‌شود.

3- پیازهای روزبلند

• این مدل پیازها به روزهای بلند و گرم نیاز دارند.
• روزهایی با طول 16 ساعت که طولانی‌ترین روزهای سال می‌باشند برای کاشت و غده زنی این رقم پیازها مناسب است، این ارقام پیاز در مناطق معتدل سرد کاشته می‌شود، فصل کاشت بذر این ارقام اوایل بهار است و در یک دوره 6 ماهه قابل‌برداشت شده و در شهریور یا مهرماه نیز برداشت می‌شود.
• بیشتر ارقام پیاز حدود 89٪ آب، 4٪ قند، 1٪ پروتئین، 2٪ فیبر و 0٫1٪ چربی دارند.
• پیاز مواد غذایی ضروری و چربی کمی دارد و در هر 100 گرم 166 کیلو ژول (40 کیلوکالری) انرژی تولید می‌کند.
• بدون افزایش محسوس میزان کالری غذاها را خوش‌طعم می‌کنند.
• پیازهای خردشده ترکیبات معینی را منتشر می‌کنند که موجب می‌شود غدد اشکی چشم اذیت شده و اشک ترشح کنند، در سال 2008، مؤسسه غذا و محصول نیوزیلند به‌وسیله استفاده از خاموشی ژن و زیست‌فناوری و برای جلوگیری از تجزیه به‌وسیله آنزیم LFS، پیازی را تولید کردند که هیچ اشکی تولید نمی‌کند.
• جالب است بدانید که در قرون‌وسطی در اروپا پیاز در کنار کلم و حبوبات یکی از سبزی‌ها اصلی خوراک مردم فقیر و غنی بود و چنان اهمیتی داشت که مردم برای پرداخت اجاره و حتی هدیه عروسی از آن استفاده می‌کردند. همچنین برای درمان سردرد، مارگزیدگی و ریختن موی سر پیاز تجویز می‌شد.

خاک مناسب :

پیاز را در هر نوع خاکی می توان کاشت ولی در زمین های سبک و قوی رشد پیاز بهتر است. بنابراین خاک های لومی مناسب ترین خاک برای پرورش پیاز است و خاک های رسی برای پرورش پیاز مناسب نیستند. پیاز باید در خاک هایی کاشته شود که از نظر مواد غذایی غنی باشد تا بهترین محصول را تولید کند. PH مناسب برای کشت پیاز 5/5 تا 5/6 است.

طرز کشت پیاز :

کشت پیاز به صورت مستقیم و کشت نشا انجام می شود. در مناطق گرم به منظور جلوگیری از رشد علف های هرز، بذر را در اواسط پاییز می کارند و در ماه آخر زمستان، نشا را به زمین اصلی منتقل می کنند.

در مناطق دیگر معمولا در ماه دوم زمستان بذر را مستقیم کشت می کنند و پس از استقرار گیاه عمل وجین را انجام می دهند. برای کوددهی از کود دامی و کودهای شیمیایی ازت و فسفر و اسید فسفریک استفاده می شود. کمبود فسفر و پیاز روی رشد و نمو پیاز موثر است.

روش های کشت بذر پیاز :

بذرهای پیاز در دمای 0 تا 35 درجه سانتی گراد جوانه می زنند.

در صفر درجه جوانه زنی 4 تا 5 ماه طول می کشد و در 21 تا 27 درجه سانتی گراد این مدت فقط 3 تا 4 روز است.

پیاز را معمولا روی پشته هایی به فاصله 35 تا 45 سانتی متر برای کشت یک ردیفی می کارند و برای کاشت دو ردیفی عرض را دو برابر در نظر می گیرند.

عمق بذر حدود 6 تا 12 میلیمتر بوده و خاک تا زمان سبز شدن بذرها باید مرطوب نگه داشته شود و فواصل بین بوته ها باید 7 تا 10 سانتی متر باشد.

کاشت بذر در محل اصلی:

این روش در مناطقی استفاده می شود که از علف کش استفاده می شود. رشد علف های هرز در طول زمستان باعث می شود که کاشت به صورت مکانیزه صورت نگیرد .

کشت بذر در سینی نشا و انتقال نشا به زمین اصلی: انتقال نشا همزمان با دومین مرحله رشد ریشه انجام می شود .

نحوه‌ی کاشت

پیاز را می‌توانید به سه روش زیر کشت کنید:

می‌توانید بذور را مستقیماً در محل اصلی کشت نمایید (بذرکاری).

می‌توانید بذور را ابتدا در خزانه کاشته، سپس به محل اصلی منتقل کنید (نشاکاری).

می‌توانید پیازهای ریز را بکارید و پیازهای بسیار درشت به دست آورید (غده‌کاری).

کاشت مستقیم بذور در محل اصلی

بذور را روی ردیف‌هایی که 30 سانتی‌متر از هم فاصله دارند بکارید.

بوته را طوری تنک نمایید که فاصله‌ی بوته‌ها از هم حدود 15 سانتی‌متر باشد.

کاشت بذر پیاز در خزانه

بذر پیاز را به صورت خطی یا در هم (دست‌پاش) بکارید.

زمانی که ارتفاع بوته‌ها به 15 سانتی‌متر رسید خزینه را آبیاری کرده، یک روز بعد نشاها را از خاک درآورید و در سوراخ‌هایی که قبلاً با میخ نشا، در زمین اصلی ایجاد نموده‌اید بکارید و بلافاصله آبیاری نمایید، تا از تأخیر در رشد جلوگیری کرده باشید.

کاشت پیازهای ریز

برای به دست آوردن پیازهای بسیار درشت از پیازهای ریز (به اندازه فندق) استفاده کنید.

برای تهیه‌ی پیازهای ریز، در سال اول بذور را به صورت متراکم بکارید، ولی به آن کود ندهید تا پیازها کوچک باقی بمانند.

پس از رسیدن، پیازهای ریز را برداشت کرده، خشک نمایید.

در سال دوم، پیازهای کوچک را به فاصله‌ی 15 سانتی‌متر از هم بکارید. بدین ترتیب پیازهای درشتی به دست خواهید آورد.

مقدار بذر مصرفی

برای کاشت خطی در محل اصلی، حدود 8 کیلوگرم بذر برای یک هکتار تهیه نمایید.

برای تهیه‌ی پیازهای ریز، حدود 66 کیلوگرم بذر برای هر هکتار فراهم کنید.

برای تهیه‌ی نشا، به منظور کاشت یک هکتار زمین حدود 2 تا 3 کیلو بذر تهیه نمایید.

عمق کاشت

بذور را در عمق یک سانتی‌متری سطح خاک کشت کنید.

برای کاشتن پیازهای ریز به نحوی عمل کنید که سر پیاز از خاک بیرون باشد.

فواصل کاشت

هنگام کاشت در محل اصلی (کشت بذر یا کشت نشا) فواصل ردیف‌ها را حدود 30 سانتی‌متر و فواصل بوته روی ردیف‌ها را حدود 15 سانتی‌متر در نظر بگیرید.

هر قدر فاصله بذور یا نشاها یا پیازهای ریز را کمتر انتخاب کنید، پیازهای حاصله کوچک‌تر خواهند شد.

پوشش بذر پیاز

در سطوح بزرگ پس از کاشت بذر، روی آن را دندانه و سپس غلتک سبک بزنید.

در سطوح کوچک، برای این که گیاه جوان بتواند به راحتی از خاک خارج شود، روی ردیف بذور را با لایه‌ای از مواد آلی پوسیده بپوشانید.

مدت زمان سبز شدن بذور

بذوری که کاشته‌اید عموماً پس از سه هفته سبز می‌شوند ولی ممکن است این مدت بسته به تغییرات شرایط محیطی از ده تا سی روز متغیر باشد.

مراقبت‌های داشت

آبیاری

بستر بذر را بلافاصله از کاشت آبیاری نمایید.

سپس به دفعات لازم، برای حفظ شرایط مرطوبی تا سر زدن گیاهان از خاک، آبیاری را ادامه دهید.

در حین آبیاری دقت نمایید که بذور جابه‌جا نشوند. برای این منظور از وسایلی مانند آب‌پاش استفاده کنید.

پس از سبز شدن بذور، حدود 7 تا 10 روز یکبار مزرعه را آبیاری کنید.

دقت کنید در زمان تشکیل غده که حدود 3 هفته قبل از برداشت است دور آبیاری را طوری تنظیم نمایید تا از سختی خاک اطراف غده که باعث بدشکلی آنها می‌گردد جلوگیری نمایید.

هنگامی که گیاهان شروع به رسیدن می‌کنند آبیاری را متوقف کنید تا خاک خشک شود.

دقت داشته باشید که آبیاری بیش از حد، باعث پوسیدن و از بین رفتن پیاز می‌شود. بنابراین از این اقدام خودداری کنید.

کوددهی

3 تا 4 ماه قبل از کاشت، مقدار 40 تا 50 تن در هکتار کود دامی به زمین بدهید. در همان زمان، کودهای فسفره و پتاسه را همراه همراه با شخم با خاک مخلوط کنید.

کود ازته را به صورت سرک پس از سبز شدن بذر به خاک بدهید.

قبل از به کار بردن کودهای سه‌گانه شیمیایی حتماً نمونه خاک را در آزمایشگاه‌های خاکشناسی مورد مطالعه قرار دهید و از میزان دقیق کودهای مورد نیاز اطلاع داشته باشید و بدون مطالعه و آزمایش خاک اقدام به کودپاشی نکنید. ولی به هر حال کودهای سه‌گانه را به میزان‌های تقریبی زیر در اختیار زمین بگذارید.

ازت: 60 تا 100 کیلوگرم در هکتار

فسفر: 100 تا 150 کیلوگرم در هکتار

پتاس: 50 تا 120 کیلوگرم در هکتار

در مزرعه‌ای که 45 تن در هکتار محصول داده باشد میزان جذب ازت از خاک حدود 162 تا 285 کیلوگرم و میزان جذب فسفر حدود 15 تا 37 کیلوگرم و میزان جذب پتاسیم 173 تا 297 کیلوگرم از هکتار زمین می‌باشد. بنابراین شما باید این میزان را با کوددهی جبران کنید.

وجین و سله‌شکنی

عمل وجین و سله‌شکنی را یک تا دو هفته پس از کاشت بذر انجام دهید تا علف‌های هرز به نهال پیاز غلبه نکنند.

پس از هر عمل آبیاری، زمانی که زمین گاورو شد، سله‌شکنی را انجام دهید. به دلیل سطحی بودن ریشه‌ی پیاز، به هنگام سله‌شکنی دقت کنید که به ریشه‌های آن صدمه وارد نیاید.

برداشت

زمان برداشت

از زمانی که برگ‌ها شروع به پژمردن می‌کنند از آبیاری مزرعه خودداری کنید.

در مناطق گرمسیری، هنگامی که 25 تا 35 درصد برگ‌های گیاه پژمرده و خشک شده باشد مبادرت به برداشت نمایید.

در مناطق سردسیر، هنگامی که حدود 50 درصد برگ‌های گیاه پژمرده و خشک شده باشد اقدام به برداشت نمایید.

دقت کنید که در زمان برداشت، زمین باید خشک شده باشد.

نحوه‌ی برداشت

زمانی که برگ‌ها شروع به پژمردن می‌کنند برای هم‌زمان رسیدن پیازها و برداشت یکنواخت، برگ بوته‌های باقیمانده را بخوابانید (بشکنید).

خوابانیدن (شکستن) برگ‌ها روی زمین از دیر رسیدن پیاز جلوگیری می‌کند.

در مزارع کم‌وسعت، پیازها را به وسیله‌ی ادوات دستی مانند بیل یا چنگک باغبانی برداشت نمایید.

در مزارع وسیع، پیاز را به وسیله‌ی ماشین‌های برداشت خودکار برداشت نمایید.

پس از خارج کردن پیازها از خاک، بسته به آب و هوای محل (رطوبت و حرارت محل)، چند روز تا چند هفته محصول را در مزرعه روی زمین پخش کنید تا تمام رطوبت آن تبخیر شده و خشک گردد و پوست نازک روی آن به آسانی از بقیه‌ی پیاز جدا گردد.

در صورتی که عمل خشک کردن را انجام ندهید، پیازها در اثر رطوبت زیاد سریعاً خواهند پوسید.

عملکرد

بسته به نوع بذر و شرایط محیطی و وضع زمین، از 20 تا 40 تن در هکتار محصول برداشت خواهید نمود.

درجه‌بندی

پیازهای یکنواخت از نظر اندازه و کیفیت و رنگ را با هم بسته‌بندی نمایید تا بازارپسندی بهتری داشته باشند.

نگهداری (انبارداری)

در صورتی که میزان محصول کم است برگهای خشکیده را از 10 سانتی‌متر بالای غده‌ها قطع نموده، ریشه‌ها را به خوبی بکنید که غده زخمی نشود.

پیازها را به وسیله‌ی نخ، با قسمت بالای غده که باقی گذاشته‌اید به هم ببندید و در محلی نسبتاً گرم و هوای آزاد قرار دهید تا پیازها به اندازه‌ی کافی خشک شوند. سپس محصول را به محیط انبار خشک و خنک انتقال دهید تا از خطر یخبندان زمستان در امان بماند.

در صورتی که مقدار محصول زیاد باشد به منظور عدم جذب رطوبت از زمین و جلوگیری از پوسیدگی غده‌ها، آنها را روی تخته‌هایی گذاشته،  برای جلوگیری از یخ زدن، روی آنها را با کاه بپوشانید.

برای جلوگیری از نفوذ باران، پیازها را در انبارهای سرپوشیده قرار دهید.

برای نگهداری بلند مدت باید پیازها را کاملاً خشک نموده، در انبارهایی با حرارت حدود صفر درجه‌ی سانتی‌گراد و رطوبت نسبی 64 در جعبه قرار دهید.

غده بذرگیری

پیازهای کاملاً سالم و مرغوب و با قطر حدود 5 تا 6 سانتی‌متر را انتخاب نمایید و روی ردیف‌هایی که حدود 70 تا 100 سانتی‌متر از هم فاصله دارند کشت نمایید.

کشت مجدد پیاز را در مناطقی با آب و هوای ملایم، می‌توانید بلافاصله پس از برداشت انجام دهید.

در مناطق سردسیر می‌توانید کشت مجدد را در بهار سال بعد انجام دهید.

پس از کشت مجدد پیاز، ساقه‌ی گل‌دهنده‌ی آن ظاهر می‌شود که به ارتفاع یک تا یک و نیم متر می‌رسد.

در انتهای ساقه‌ی گل، گل‌های سفید مایل به سبز و یا بنفش ظاهر می‌شود.

در آخر فصل بذور سیاه و زاویه‌دار پیاز را به دست خواهید آورد.