مگس میوه مدیترانه ای

مگس میوه مدیترانه ای

Mediterranean fruit fly

Ceratitis capitate

Diptera : Tephritidae

مقدمه :

مگس میوه مدیترانه  ای Mediterranean fruit مهم ترین در بین مگس های خانواده تفریتیده (Tephritidae)

می باشد که در بعضی از منابع به عنوان بلا (Disaster)  نام برده می شود .ظهور آفت در استان مازندران بعد از حدود 21 سال و سپس گسترش آن در بعضی از استان ها ، اهمیت و خطر احتمالی آن را برای کل کشور مشخص میسازد.آفت در حال حاضر یکی از مهم ترین موانع صادرات محصولات کشاورزی محسوب شده و استفاده  از  روش های به روز مدیریت و ضدعفونی  میوه به خصوص در مورد صادرات بایستی ملاک عمل باشد.

اهمیت اقتصادی :

مگس میوه مدیترانه ای اولین بار در سال 1910 در جزایر هاورایی شناسیی و توصیف گردید.

وجود میزبان های زیادی که آفت ، تخم های خود را درون آنها میگذارد . باعث شد که این مگس به سرعت تکثیر یافته و به شدت عملکرد و کیفیت میوه های میزبان خود را تنزل دهد. مگس میوه مدیترانه ای آفتی مهم با اهمیت اقتصادی  بالاست که به بیش از 300 گونه گیاهی  مختلف خسارت می زند که در وهله اول میوه مناطق معتدل و نیمه گرمسیری مورد حمله این آفت قرار میگیرند. این آفت می تواند دمای پایین مناطق معتدله را بهتر از سایر گونه های مگس های میوه تحمل کند.

خسارت به میوه ها نسبتا زیاد و گاهی تا 100 درصد میوه ها توسط آفت آلوده می شوند.

شکل شناسی:

مگس های میوه بالغ 4-5 میلی  متر (حدود دو سوم مگس خانگی ) طول دارند. رنگ عمومی بدن زرد با رگه و سایه های قهوه ای به خصوص روی  شکم ، پاها و لکه های روی بال است . سرحشره زرد رنگ و بزرگبا یک نوار قهوه ای روشن ، چشم ها سبز براق و شاخک سه بندی است . که بند اول و دوم آن تیره و بند سوم روشن و دارای یک موی بلند است. سر د حشرات بالغ نردارای دو موی سیاه بلند با نوک لوزی شکل و مسطح است که ازبین چشم ها و نزدیک شاخک جدا  می شوند.

سطح بالایی قفسه سینه محدب، رنگ زمینه سفید کرمی تا زرد با لکه های سیاه و بخش های روشن تر آن پوشیده از موهای نرم است و چندین موی سیاه مشخص ازبخش های تیره قفسه سینه  خارج میشوند. بال شفاف با سه نوار زرد ریالقهوه ای و سیاه رنگ است ، نوار اول عریض ، نوار دوم دراز و پهن و نوار سوم کوتاه  تر است و در قاعده بال ها نزدیک سینه لکه های کوچک سیاهرنگ مشاهده می شود . پاها زرد کمرنگ ، ناخن تیره و ران پوشیده از موهای نرم است.

شکم تخم مرغی شکل آفت در سطح بالایی با موهای ریز ، سیاه و پراکنده پوشیده شده و درنیمه قاعده ای دارای دونوار عرضی باریک به رنگ روشن می باشد حشره ماده با داشتن تخم ریز بلند در انتهای شکم قابل تشخیص است

قطعات دهانی حشرات بالغ مگس میوه مدیترانه ای دارای ساختار مشابه سایر سایر مگس ه سایر مگس های میوه است و تغییرات ساختاری مشخص کننده  نوع تغذیه حشرات بالغ است. لب بالا در سمت داخل در مگس های بالغ دارای یک سری از بخش های لوله مانند ریز به نام تراشه های دروغی یا pseudotracheae می باشد . هر تراشه دروغی به حاشیه خارجی لب پایین و در انتها به دهان متصل می شود. تراشه های دروغی دارای سوراخ های رسز ی حدود 0.5  میکرو متر هستند. طی تغذیه  سوراخ  دهانی هرگز با مواد غذایی در تماس مستقیم نمی باشد اما این بخش ها در مقابل لب های لبی (Labial loes)    نزدیک دهان در برابر همدیگر قابلیت انعطاف داشته و بخش های انتهایی لب های فوق باز شده و روی غذا قرار میگیرند.

خارهای پیش دهانی  در قاعده هر تراشه دروغی به هم پیوسته و تشکیل  سدی را جلوی دهان می دهند .لذا تغذیه از طریق دهان با توجه به وجود لب ها که مقابل هم قرار میگیرند و وجود خارهای پیش دهانی قفل شده به هم امکان پذیر نمی باشد. تنها مایعات و تکه های غذایی سوسپانسیون کمتر از 0.5 میکرومتر از طریق سوراخ های ریز میکروپور ها به درون تراشه های دوغی مکیده می شوند. و سپس با عبور از کانال غذایی به درون معده می روند . تراشه های دروغی حشرات بالغ به خصوص در بخش میانی دارای برجستگی های مشخص تیغ مانند ی است که در حشرات جنس Bactrocera  دیده نمی شوند ) ( Coronado- Gonzalez 2008

تخم :

سفید، باریک و به طول یک تا دو میلی متر است. تخم ها استوانه ای ، صاف ، کمی خمیده و هنگام گذاشته شدن سفید براق و سپس مایل به زرد می شوند . ناحیه میکرو پیل دارای برآمدگیدارای بر آمدگی است

لارو :

آفت دارای سه سن لاروی است .اندازه لارو به نوع تغذیه آن بستگی داردلارو ها معوملا کشیده  ، دوکی و کرمی شکل ،بدون پا و استوانه ای هستند . انتهای جلویی بدن لارو باریک و گاهی به سمت شکم برگشته است و در انتها به قلاب های دهانی ختم میشود ولی انتهای بدن گرد است .

شفیره: استوانه ای شکل به طول تقریبا سه میلی متر ، در ابتدا به رنگ سفید و پس از چند روز قبل از باز شدن به رنگ قهوه ای دیده می شود.

زیست شناسی:

حشرات کامل مگس میوه مدیترانه ای ۳ تا ۵ روز بعد از ظهور، با مختصر تغذیه از شهد گل ها، فضله پرندگان، میوه های رسیده یا در حال فساد و باکتریها و قارچهای موجود روی برگها، پس از کسب مواد قندی و پروتئینی لازم، به بلوغ جنسی رسیده و شروع به جفتگیری و تخم ریزی می‌کنند.

مگس های بالغ باتوجه به ظهور میوه های میزبان ممکن است فعالیت خود را از اردیبهشت ماه آغاز کنند و تا چهار نسل همپوشان تولید کنند که متوسط طول دوره هر نسل آن بر حسب شرایط آب و هوایی و نوع میزبان ۱/۵-۱ ماه و حداقل ۲۸ روز است.

زمستانگذرانی آفت اغلب بصورت شفیره درون خاک است. تخم ها بین ۱/۵ تا ۳ روز درهوای گرم (و زمان بیشتر در شرایط آب هوایی خنک تر) تفریخ می شوند. لاروهای خارج شده در دمای ۱۸-۱۶ درجه سلسیوس به مدت ۱۱-۶ روز با ایجاد تونل داخل میوه های میزبان تغذیه میکنند که باعث ریزش میوه های آلوده حین و پس از رشد لارو می شود.
شفیره در خاک تشکیل می شود . حشرات کامل به صورت تجمعی از شفیره و خاک خارج می شوند. آستانه فعالیت تخمگذاری حشره ۱۷ درجه سانتیگراد بوده و در کمتر از این دما حشره تخمگذاری نمیکند.

روش انتشار آفت

مگس های پرواز کننده و انتقال میوه آلوده، مهمترین راه های ورود آفت به مناطق غیرآلوده هستند. این مگس میوه می تواند تا ۲۰ کیلومتر پرواز کند. میوه تخم و لاروها را منتقل میکند و مواد واسطه ای کشت نیز ممکن است شفیره را انتقال دهند.

ردیابی آفت

ردیابی آفت با استفاده از پارافرمون های تریملدور توصیه می شود. این پارفرمون ها داخل تله های دلتا (جکسون)، بالی شکل، دیاموند و بخصوص تله های مک فیل از کارایی بالایی در ردیابی جمعیت های اندک آفت برخوردار است.
استفاده از سایر ترکیبات جلب کننده همچون سراتراپ، پروتئین هیدرولیزات، بیولور، فمیلور، کارت های زرد و… نیز توصیه می شود اما کارایی آنها کمتر از تریمدلور می باشد.
در مناطق غیرآلوده نصب دو تله در هکتار ایستگاه های پیش آگاهی برای کشف آفت و در باغات نیز دو تله برای ردیابی جمعیت و تعیین زمان مبارزه توصیه می شود.

میزبان ها :

آین آفت پلی فاژ بوده و بسته به ناحیه آب  و هوایی میزبان های مختلفی برای آن شناخته شده اسست . آفت به درختان میوه : سیب ، زرد آلو و آوو کادو ، انواع مرکبات ، گردو ، انگور ، انبه ، هلو ، گلابی ، آلو ، به ، خرما ، انار، گوجه فرنگی و اکثر درختان میوه حمله میکند.(AnonymousT 2005)

علائم خسارت :

محل تخم گذاری به صورت نقاطی با رنگ متفاوت از رنگ زمینه روی میوه های مورد حمله قابل مشاهده است . این سوراخ ها روی میوه های مورد حمله قابل مشاهده است .این سوراخ ها روی میوه های بسیار شیرین ممکن است.دارای ترشحات چسبنده ای باشند . لهیدگی میوه در مناطق آلوده به لارو آفت و ریزش از درخت از علائم مهمی است که باید به آنها توجه شود.

مدیریت آفت مگس میوه

• پیشگیری از آلودگی با اعمال اقدامات قرنطینه از جمله ممنوعیت ورود و حمل و میوه از منطق آلوده
• بدام اندازی انبوه آفت بخصوص حشرات ماده با استفاده از جلب کننده های غذایی مانند بیولور، فمیلور، پروتئین هیدرولیزات، سراتینکس و…
• پروتئین مسموم پاشی درختان (دومتر مربع از هر درخت) در زمان طغیان آفت
• شخم و بیل زدن زیر درختان در زمستان و یخآب زمستانه
• جمع آوری میوه های ریخته بر زمین حداکثر یک روز پس از ریزش
• استفاده از روش نر عقیمی

کنترل زراعی و بهداشت گیاهی

برداشت کامل و بموقع کلیه میوه های باقیمانده سال قبل از جمله مرکبات (نارنج، پرتقال)در ابتدای فصل و قبل از شروع فعالیت نسل زمستان گذران مگس میوه  
 برداشت سریع میوه های رسیده (هسته دار، دانه دار و ….) برای فرار از خسارت آفت
 برداشت زودهنگام برخی از میوه ها از جمله خرمالو، شلیل و هلو که فرآیند رسیدن آنها بعد از برداشت نیز ادامه پیدا می کند.

 رعایت بهداشت گیاهی باغ: جمع آوری و دفن کردن میوه های آلوده در عمق ۵۰ سانتیمتری خاک و یا نگهداری میوه های آلوده در کیسه های نایلونی ضخیم و بدون منفذ.
 شخم سطحی باغات، باغچه ها و حیاط منازل در طول فصل سرد سال.

باید توجه داشت
 با توجه به این که عمق شفیرگی در خاکهای مختلف بین ۳ تا ۵ سانتیمتر تعیین شده است لذا عملیات زراعی باید سطحی باشد مثل پابیل کردن یا روتاری زدن ناحیه سایه انداز درختان.
 به عنوان یی دستورالعمل باغبانی، توصیه می‌شود ارتفاع درختان به اندازه ای باشد (۲تا۳ متر) که تمام میوه‌های آن قابل برداشت باشد.

کنترل رفتاری

شکار انبوه
 تعریف: جلب و نابودی انبوه حشرات کامل هر دو جنس نر و ماده با نصب تله.
 تعداد تله در هکتار: ۵۰ تا ۷۰ تله در هکتار.
 ترکیب تله ها: نسبت ۱ به ۳ تله پارافرمونی و تله طعمه ای.
 تله طعمه ای: تله سطلی (مک فیل) یا بطری نوشابه + پروتئین هیدرولیزات.
 تله پارافرمونی: کارت زرد چسبنده یا تله سطلی دارای کارت زرد + تری مدلور.
 زمان شروع: به محض شکار مگس در تله های ردیابی، نصب تله های شکار انبوه آغاز شود.

کنترل شیمیایی

نتایج تحقیقات نشان داده مبارزه شیمیایی به صورت محلول پاشی سم، در محافظت از محصول در برابر خسارت مگس میوه بطور کامل موثر نبوده، چرا که مگس میوه برای تخم گذاری فقط چند دقیقه زمان لازم داشته و باقیمانده آفت کش، حشره بالغ مگس را در این بازه زمانی نمی کشد. لذا، استفاده از جلب کننده های پروتئینی مایع در محلول پاشی ها، موثرترین روش توصیه شده برای کنترل جمعیت های مگس میوه در مجاورت محصول است.

طعمه پاشی
 محلول پاشی طعمه مسموم حاوی جلب کننده غذایی (پروتئین هیدرولیزات) برای کشتن مگس بالغ است.
 چنانچه طعمه پاشی زودهنگام شروع شده و بطور مستمر در باغ انجام گیرد، موثرترین روش کنترل مگس است.
 طعمه پاشی، هر دو جنس (به ویژه ماده) مگس های بالغ را به تغذیه از طعمه مسموم ته نشین شده ترغیب کرده و میکشد.

محلولپاشی پوششی
در حال حاضر، شکار انبوه، طعمه پاشی و بهداشت باغ، بعنوان اساس کنترل مگس میوه در باغات تجاری توصیه میشود چراکه این روش، کل جمعیت مگس را سرکوب میکند. بنابراین، اگر میوه به طور مداوم تخم ریزی می شود، در وهله اول و به منظور سرکوب کردن جمعیت مگس در کانونهای طغیانی، باید در برنامه طعمه پاشی و بهداشت باغ تجدید نظر شود.