گیاه‌شناسی آناناس

آناناس گیاهی علفی و چندساله است که دارای برگ‌های نیزه‌ای و ریشه گسترده می‌باشد.

میوه آن روی جوانه انتهایی و بین برگ‌ها تشکیل می‌شود.

میوه آناناس از نوع مرکبات است؛ یعنی میوه آن از مجموعه 100 تا 200 اندام فلس (مانند چشم) روی یک محور مرکزی تشکیل شده است.

برای گل‌دهی، ساقه گیاه کشیده و بزرگ شده و انتهای آن ساقه گل‌دهنده با گل‌آذینی متشکل از تعداد زیادی گل به رنگ بنفش یا قرمز ایجاد می‌شود.

میوه آناناس به شکل بیضی یا استوانه‌ای است که از رشد و نمو تعداد زیادی میوه در کنار هم ایجاد شده است.

این میوه، گوشتی و آبدار بوده و یک ساقه فیبری در مرکز آن وجود دارد.

پوست میوه سفت و واکسی است و رنگ آن برحسب درجه رسیدگی میوه از سبز تا زرد و نارنجی متغیر است.

اندازه، وزن، رنگ و میزان اسید و قند میوه از جمله عوامل متمایزکننده در ارقام مختلف این میوه هستند.

ارتفاع بوته آناناس به 1 تا 1/5 متر می‌رسد که در سطحی حدود 1 تا 1/2 متر گسترده می‌شود.

این گیاه دارای ساقه‌ای کوتاه و قوی با برگ‌های فشرده و چرمی است.

آناناس در مناطقی که ارتفاع از سطح دریا کم باشد، رشد می‌کند و به‌دلیل داشتن سلول‌های ذخیره‌ای، به کم‌آبی مقاوم است هم‌زمان با رشد ساقه، قسمت انتهایی آن ضخیم شده، برگ‌ها فشرده شده و بخش تاج مانندی در انتهای ساقه تشکیل می‌گردد.در برخی بوته‌ها بیش از یک تاج تشکیل می‌شود.

آناناس (با نام علمی Ananas comosus از خانواده Bromeliaceae) از جمله گیاهان مناطق گرمسیری است که به آب‌وهوای سرد بسیار حساس است.

بنابراین برای پرورش آن باید شرایط گرمسیری و مناسبی ایجادکرد که در گلخانه‌ها امکان‌پذیر است.

نکته جالب در کشت گلخانه‌ای آناناس، امکان کشت مخلوط آن همراه با بوته‌های موز است.

از آن‌جایی که موز و آناناس هر دو از میوه‌های گرمسیری هستند، بنابراین شرایط و آب‌وهوای موردنیاز هر دو مشابه بوده و باهم سازگار هستند و از طرف دیگر ارتفاع کم بوته‌های آناناس این امکان را می‌دهد که در فواصل بین بوته‌های موز اقدام به کشت بوته‌های آناناس نمود.

انواع درخت آناناس:

آناناس دارای واریته های مختلفی است که ما در این بخش صرفاً به برخی از آنها اشاره می‌کنیم که عبارت‌اند از:

آناناس آباکاکسی:

آناناس آباکاکسی با نام علمی abavaxi از گونه‌های رایج آناناس به شمار می رود که طعم شیرینی دارد که دارای قسمت گوشتی سفید رنگی است که به صورت بلند و باریک رشد می‌کند. توجه داشته باشید که میوه این گیاه به دلیل شکننده بودن به هنگام حمل و نقل برای مصرف تجاری مناسب نیست. برگهای این گیاه به رنگ آبی مایل به بنفش و قرمز است.

ملکه آناناس:

ملکه آناناس یکی دیگر از واریته های آناناس به شمار می رود که کشت آن در مناطقی همچون آفریقا و استرالیا رایج است، دارای عطر و طعم دلچسبی است و هسته کمتری نیز دارد که برای تازه خوری مناسب است که بسیار آبدار است.

آناناس سرخ اسپانیایی:

آناناس سرخ اسپانیایی همانطور که از نامش مشخص است به رنگ قرمز و نارنجی است که تراز تجاری بالایی دارد که بسیار معطر است و از طعم دلچسبی نیز برخوردار است و به عنوان گیاهی زینتی شناخته می‌شود که بسیار گوشتی و آبدار است.

آناناس صاف کاین:

آناناس صاف کاین دارای قسمت گوشتی زرد رنگی است که پوست سفت و سختی به رنگ نارنجی دارد که سرشار از ویتامین‌های مختلفی است که بیشتر از آن برای تهیه آبمیوه و کنسرو استفاده می‌کنند.

آناناس برشچه:

آناناس برشچه ظاهری استوانه‌ای مانند دارد که در سایز متوسط رشد می‌کند، برگهای این گیاه به رنگ زیتونی است که بیشتر در مناطقی از ونزوئلا جنوبی رشد می‌کند که قسمت گوشتی معطری دارد و دارای هسته کوچکی است.

کاینا لیزا آناناس:

کاینا کیزا آناناس میوه استوانه‌ای مانندی در سایز متوسط تولید می‌کند که قسمت بیرونی میوه این گیاه به رنگ نارنجی مایل به قرمز است که قسمت داخلی آن نیز به رنگ زرد روشن کمرنگ است که خواص بسیاری دارد و استفاده‌های مختلفی از آن می‌کنند.

آناناس پانار:

آناناس پانار در سایز متوسط رشد می‌کند که برگهای باریک و درازی دارد که میوه آن به رنگ نارنجی است که قسمت گوشتی آن به رنگ زرد عمیق است که خواص بسیاری دارد و از عطر دلچسبی نیز برخوردار است که در بیشتر مناطق رشد می‌کند.

آناناس موریس:

آناناس موریس با نام‌های مختلفی همچون آناناس ملکه، قرمز مالاکا و سیلون سر نیز شناخته می‌شود، در سایز کوچک رشد می‌کند که دارای قسمت گوشتی زرد رنگی است که طعم شیرینی دارد که برای تازه خوری و همچنین تهیه آبمیوه مناسب است.

آناناس قندی:

آناناس قندی ظاهری استوانه‌ای مانند دارد که نسبت به سایر واریته ها پوست آن نرم تر است، دارای قسمت گوشتی، آبدار و خامه‌ای است که عطر ملایمی نیز دارد و از طعم شیرینی همچون عسل برخوردار است.

آناناس جواهرات اسپانیایی:

آناناس جواهرات اسپانیایی ظاهری استوانه‌ای مانند با چشم‌های مستطیلی شکل دارد، برگهای این گیاه باریک و دراز به رنگ سبز تیره است که قسمت گوشتی آن به رنگ نارنجی است که قسمت بیرونی آن به رنگ سفید است.

آناناس مونتفر:

آناناس مونتفر ظاهری مخروطی شکل به رنگ زرد مایل به سبز دارد که بسیار گوشتی و آبدار است و طعم لذیذی دارد.

آناناس مونته لیریو:

آناناس مونته لیریو با نام علمی monte lirio pineapple نوعی میوه گلوبوز است که قسمت گوشتی زرد و سفید رنگی دارد که برگهای آن به رنگ سبز و فاقد سنبله است.

آناناس شامپاکا:

آناناس شامپاکا برگهایی به رنگ سبز تیره دارد که میوه آن در سایز بزرگ رشد می‌شود، میوه این گیاه به رنگ قرمز و استوانه‌ای مانند است که قسمت گوشتی نارنجی رنگی دارد.

آناناس کابزونا:

آناناس کابزونا برگهای گسترده ای با سنبله‌های کوچک دارد که میوه آن مخروطی شکل است که خواص بسیاری دارد و از طعم دلچسبی نیز برخوردار است.

آناناس ملکه جیمز:

آناناس ملکه جیمز برگ هایی به رنگ سبز تیره با لکه‌هایی به رنگ قرمز دارد که بیشتر در مناطقی از آفریقای جنوبی یافت می‌شود.

ریپلی آناناس:

ریپلی آناناس ظاهری زیبا و جذاب به رنگ قرمز دارد که به صورت گرد، بیضی و استوانه‌ای مانند است که طعم شیرینی دارد و سرشار از ویتامین‌های مختلفی است که برای تازه خوری و کنسرو مناسب است.

آناناس اسپانولا روژ:

آناناس اسپانولا روژ ظاهری بشکه‌ای مانند دارد که قسمت گوشتی آن به رنگ زرد و نارنجی است که طعم شیرین و دل‌پذیری دارد.

آناناس پرنامبوکو:

آناناس پرنامبوکو دارای سنبله‌های زیادی بر روی پوست خود است که ظاهری مستطیلی شکل دارد که دارای عطر و طعم ملایمی است.

آناناس ماپور:

آناناس ماپور ظاهر استوانه‌ای شکل به رنگ زرد عمیق دارد که دارای پوست سبک تری است که بسیار گوشتی است و طعم دلچسبی دارد که به صورت بوته‌ای رشد می‌کند.

درخت آناناس یا بوته آناناس؟

آناناس روی درخت رشد نمی‌کند. این گیاه متعلق به خانواده بروملیاد است و شبیه بوته‌ای است که از مرکز آن میوه‌ی آناناس رشد می‌کند. هر سال یک شاخه از آن به اندازه‌ی یک درخت می‌شود و میوه می‌دهد.

گیاه آناناس گیاهی چند ساله است و می‌تواند تا هفت سال میوه دهد.

آیا آناناس به راحتی رشد می‌کند؟

پرورش آناناس آسان است و تقریباً در هر نقطه از جهان امکان‌پذیر است، به‌ویژه در گلدان. این گیاه هزینه اندکی برای کاشت، داشت و برداشت دارد و نیاز غذایی آن را می‌توان با کودهای ریزمغذی تأمین کرد.

ارتفاع درخت آناناس

اندازه‌ی بوته‌ی آناناس به گونۀ آن بستگی دارد و معمولاً تا ارتفاع 50 تا 100 سانتی‌متر رشد می‌کند.

عمر درخت آناناس

طول عمر گیاه آناناس 7 سال است و اولین میوه اغلب بعد از سال دوم تولید می‌شود. آناناس یک گیاه منوکارپ است، یعنی بوته‌ی آن یک بار گل و میوه می‌دهد و پس از آن از بین می‌رود، اما میوه روی شاخه‌های فرعی به وجود می‌آید.

برگ درخت آناناس

گیاه آناناس وقتی میوه می‌دهد، معمولاً از 60 تا 80 برگ بزرگ تشکیل می‌شود. برگ‌های آن الیاف گیاهی بلندی تولید می‌کنند که می‌توان از آن در ساخت نخ، پارچه و حصیر استفاده کرد.

درخت آناناس چند بار میوه می‌دهد؟

بوته‌ی آناناس در هر سال تا دوبار میوه می‌دهد که هر میوه تا حدود 2 تا 3 کیلو وزن دارد.

کاشت آناناس چقدر طول می‌کشد؟

از میوه‌ی تازه تا ریشه‌زایی گیاه جدید چند هفته طول می‌کشد. آناناس شما 15-12 ماه پس از کاشت گل می‌دهد و میوه‌ها 15 تا 18 ماه پس از کاشت آماده می‌شوند. در شرایط طبیعی، آناناس در ماه‌های خرداد تا شهریور برداشت می‌شود.

زمان کاشت آناناس

آناناس را در بهار پس از سپری شدن آخرین یخبندان بکارید. زمان ایده‌آل کاشت 12-15 ماه قبل از اوج گلدهی در شرایط طبیعی است. کشت آناناس در گلخانه مستلزم زمان و فصل کشت خاصی نیست.

ویژگی ارقام

ارقام Cayenne، Red Spanish، Queen و Pernambuco از جمله گروه‌های

شناسایی‌شده برای میوه آناناس هستند، اما رایج‌ترین ارقام تجاری آناناس از گروه Cayenne منشاء می‌گیرند.

در ادامه به تعدادی از ارقام تجاری اشاره می‌شود:

1. Smooth Cayenne: میوه‌ای تخم‌مرغی شکل به وزن 1/5 تا 2/5 کیلوگرم دارد. این رقم به دلیل داشتن ویژگی‌هایی مانند برگ‌هایی با سطح صاف و بدون خار در لبه، رنگ گوشت میوه زرد، میوه استوانه‌ای شکل و قند و اسید بالا، از جمله ارقام رایج محسوب می‌شود.
2. Hilo: میوه‌ای استوانه‌ای به وزن 1 تا 1/5 کیلوگرم داشته و توانایی تولید زیاد پاجوش را نیز دارد.
3. Kona Sugarloaf: میوه‌ای استوانه‌ای شکل به وزن 2/5 تا 3 کیلوگرم، گوشت میوه سفید و بدون بافت فیبری در محور مرکزی، میزان قند بالا و اسید کمی دارد.
4. Natal Queen: وزن میوه 1 تا 1/5 کیلوگرم، گوشت میوه زرد طلایی و بافت میوه موج‌دار و خوش‌طعم است. میوه‌ها پس‌از رسیدن ماندگاری بالایی دارند و برگ‌ها دارای خار هستند.
5. Red Spanish: وزن میوه 1 تا 2 کیلوگرم، گوشت میوه زرد کم‌رنگ، میوه تقریباً مکعبی شکل و خوش‌طعم است. برگ‌های آن نیز خاردار است.
6. Pernambuco: وزن میوه 1 تا 2 کیلوگرم، رنگ گوشت میوه زرد تا سفیدرنگ و بدون بافت فیبری در محور مرکزی و دارای قند بالا و اسید کم است. برای جابه‌جایی مناسب نیست. برگ‌های این رقم خاردار است.

7. Super Sweet MD2: میوه‌ای استوانه‌ای شکل به وزن 1/3 تا 2/5 کیلوگرم دارد. این رقم ماندگاری بالایی دارد.

روش‌های تکثیر آناناس

آناناس را می‌توان از طریق پاجوش، اسلیپ، هاپس و تاج تکثیر کرد. اسلیپ‌ها، شاخه‌های فرعی و تاج برای تکثیر مناسب‌تر هستند.

نحوه کاشت بذر آناناس

ازدیاد آناناس اغلب به روش‌های غیرجنسی و قطعات تکثیری مختلف صورت می‌گیرد. بذر آناناس دارای پوسته سخت بوده و خواب ندارد و قوه نامیه آن هم کم است.

دانه آناناس کجاست

دانه‌های آناناس در گوشت زرد آبدار آن یافت می‌شوند. برای یافتن بذر آناناس، به دنبال دانه‌های ریز سیاه یا قهوه‌ای تیره، مستقیماً زیر حلقه‌های زرد آناناس، پس از پوست کندن آناناس باشید.

درخت آناناس در چه مناطقی رشد می‌کند؟

آناناس گیاهی استوایی است که در آب و هوای گرم و مرطوب و مناطقی با ارتفاعات کم با دامنه دمایی 15 تا 30 درجه سانتیگراد رشد می‌کند. خاک‌های اسیدی با pH بین 5/4 تا 5/5 برای آناناس مناسب می‌باشد.

کاشت آناناس

برای کشت آناناس، ابتدا پاجوش‌ها از گیاهان مادر جدا می‌شوند. تراکم بوته آناناس از 30 هزار تا 70 هزار بوته در هکتار، متفاوت است. کشت این گیاه به صورت ردیفی انجام می‌گیرد. سیستم آبیاری قطره‌ای به‌عنوان یک روش استاندارد در کاشت آناناس در نظر گرفته می‌شود.

روش کاشت آناناس در باغچه

برای کاشت آناناس در باغچه، تاج آن را با دقت از میوه جدا کنید و پس از جدا کردن برگ‌های پایینی، تاج را درون یک لیوان آب قرار دهید. پس از ریشه‌زایی، تاج را در گلدانی با خاک مناسب بکارید.

روش کاشت آناناس در گلخانه

کاشت آناناس در گلخانه، امکان تولید آن را در مناطقی با آب و هوای سرد و معتدل فراهم می‌کند. فضای بسته گلخانه باعث حفظ حرارت و رطوبت می‌شود.

کاشت آناناس در ایران

امکان کاشت آناناس در داخل گلخانه‌های ایران، با اصلاح بافت خاک و تهویه و زهکشی مناسب، در مناطق شمالی کشور با خاک اسیدی امکان‌پذیر است. بهترین بستر هیدروپونیک برای کاشت آناناس ترکیبی از پیت ماس و پرلیت به نسبت مساوی است. در مناطق جنوبی ایران که دارای اقلیم گرم و آفتابی است، معمولاً نیاز به مصرف انرژی جهت گرمایش هوا نیست، اما جهت جلوگیری از سوختگی گیاه لازم است که کشت آناناس در سایبان و ترجیحاً با تامین رطوبت هوا در ماه‌های خشک سال صورت گیرد. شهرستان چابهار به‌دلیل داشتن آب و هوای مساعد، شرایط خوبی برای کشت و پرورش آناناس دارد.

مزرعه آناناس در ایران

در سال 1395 پنج هزار نشاء آناناس از کشور هند وارد ایران شد. کشت آناناس در محیط‌های گلخانه‌ای انجام می‌شود و می‌توان در هر هکتار هشت هزار نهال را کشت کرد. آناناس گیاهی چند ساله است و در طول هر سال 2 بار میوه می‌دهد، هر میوه آن حدود 2 تا سه کیلوگرم وزن دارد.

فصل آناناس در ایران

در شرایط طبیعی، آناناس در ماه‌های خرداد تا شهریور برداشت می‌شود.

سود کاشت آناناس

آناناس میوه‌ای بسیار بازارپسند با مزیت اقتصادی فراوانی است که به‌صورت کمپوت و تازه در بازار عرضه می‌شود. این میوه‌ی خوش‌مزه با هزینه اندک و با رعایت شیوه نگهداری قابل تولید است و با وجود هزینه اندک برای کاشت، توجیه اقتصادی بسیار بالایی دارد.